Geologiczny Park Piaskowców Grodziskich w Dawnym Kamieniołomie w Żegocinie


Województwo: małopolskie

Powiat: bocheński

 

Żegocina to pełna uroku miejscowość gminna, położona w Beskidzie Wyspowym. Usytuowana jest w kotlinie u stóp góry Kamionna, pasma Opuszcza i Żarnówki. Przebiega przez nią ruchliwa droga wojewódzka z Bochni do Limanowej. Przez wieś przepływa górski potok Sanka - dopływ Stradomki wpadający do Raby.

Park  znajduje się bezpośrednio przy  drodze i zwraca uwagę osób przejeżdżających. Właścicielem i zarządcą parku jest gmina Żegocina. Ten liczący 0,68 ha były kamieniołom w październiku 2005 roku został wpisany na listę „Ekomuzea Ziemi Bocheńskiej”. Stanowi obiekt ceniony przez naukowców i studentów geologii, geoturystów, uczniów. Jest też miejscem wypoczynku dla mieszkańców i licznych turystów.

Historia

Prawdopodobnie w czasach Bolesława Krzywoustego powstała na terenie Żegociny niewielka osada. Lokacja wsi na prawie niemieckim miała miejsce w 1293 r. (choć niektórzy historycy kwestionują tą datę). Wtedy to jej właściciel – rycerz Zbigniew Żegota Toporczyk herbu Topór ufundować miał w centrum wioski kościół, a co za tym idzie parafię. W ciągu wieków Żegocina często zmieniała właścicieli. W XVII i XVIII wieku stały tu dwa dwory z folwarkami. We wsi znajdowała się też karczma dworska. W okresie zaborów wieś znajdowała się pod władzą Austriaków. Szczególnie ciężko została doświadczona w okresie I wojny światowej: w  1914 roku miały tu miejsce ciężkie walki, których pozostałością są liczne na tym terenie cmentarze wojskowe.

Dzisiejszy park geologiczny nie był przez wieki terenem cenionym: mieszkańcy nie zdawali sobie sprawy z jego wartości. Służył jako kamieniołom – stąd jego potoczna nazwa. Kamień wykorzystywano do budowy fundamentów domów, budynków prywatnych, murów oporowych wzdłuż potoku. W 1853 roku Zarząd Dróg Krajowych wykupił ten  teren od rodziny Burkowiczów. W okresie międzywojennym w kamieniołomie zatrudnionych było około 50 osób, a wydobyty kamień wykorzystywano do budowy dróg. Aby usprawnić pracę, w początkach lat 30-tych zainstalowana została kolejka linowa od szczytu do drogi. Wewnątrz, w wyrobisku znajdowały się szyny dla wózków, które przewoziły wydobyty kamień na brzeg Sanki.

Eksploatacja parku została znacznie ograniczona po II wojnie światowej, a w 1961 roku zaprzestano jej. Dawnym kamieniołomem zainteresowali się wówczas geolodzy. Odwiedziło go kilkuset studentów geologii i nauk pokrewnych wraz z wykładowcami głównie z krakowskiej Akademii Górniczo-Hutniczej. Szczegółowe badania prowadziła tu  prof. Kamila Skoczylas-Ciszewska.

W ostatnim czasie dzięki staraniom Fundacji „Partnerstwo dla Ziemi Bocheńskiej” uzyskano dotację z Fundacji „Partnerstwo dla Środowiska” na przekształcenie tego obszaru w  park wypoczynkowy: wybudowano niewielki ale solidny mostek, drewniane ławeczki i zamontowano tablicę informacyjną. Uporządkowany dawny kamieniołom został wpisany na listę Ekomuzea Ziemi Bocheńskiej. Z tej okazji w październiku 2005 roku odbył się tu inauguracyjny piknik z udziałem licznie zaproszonych gości. Patronat naukowy nad parkiem objęła Akademia Górniczo-Hutnicza.

Żegociński park ma się znaleźć na liście miejsc godnych zwiedzenia przez geoturystów, opracowywanej przez Wydział Geologii AGH. Wtedy na pewno pojawi się tu jeszcze więcej gości.

Przyroda

Najcenniejsza dla parku jest możliwość obserwacji unikalnych form geologicznych wyeksponowanych na stromych ścianach powstałych w trakcie wydobywania kamienia. Odsłonięte obiekty geologiczne tworzyły się około 120 mln lat temu. Teraz można oglądać tutaj to, co powstało w morzu, które było częścią dużego Oceanu Tetydy. Były kamieniołom jest obiektem wyjątkowym dla geoturystów oraz dla wszystkich, których urzekają twory przyrody.
Na stokach jak i na szczycie parku można również podziwiać bogatą florę i faunę tego terenu.

Obok roślin pionierskich występuje tutaj: brzoza brodawkowata (Betula pendula), sosna zwyczajna (Pinus sylvestris), kruszyna pospolita (Frangula alnus) oraz rośliny zielne takie jak: zawilec gajowy (Anemone nemorosa), dziewięćsił pospolity (Carlina vulgaris), macierzanka zwyczajna (Thymus pulegioides), wawrzynek wilczełyko (Daphne mezereum), goryczka (Gentiana) oraz winobluszcz (Parthenocissus).

W parku można również spotkać przedstawicieli fauny takich jak: zaskroniec zwyczajny (Natrix natrix), jaszczurka zwinka (Lacerta agilis), salamandra plamista (Salamandra salamandra), dzięcioły (Picidae), wróble (Passer domesticus).

Można tutaj zobaczyć także pewne okazy grzybów kapeluszowych, np. borowik szlachetny (Boletus edulis), koźlarz czerwony (Laccinum aurantiacum), koźlarz grabowy (Laccinum carpini), muchomor czerwony (Amanita muscaria).

Ścieżka

Ścieżka dydaktyczna została zaprojektowana w oparciu o walory przyrodnicze i geologiczne parku. Ze względu na niewielką powierzchnię tego obiektu oraz jego amfiteatralny kształt możemy wyróżnić kilka przystanków.
Wycieczkę rozpoczynamy od przejścia przez kładkę (mostek) położoną na wschód od drogi E-965 z Limanowej do Bochni. Kładką przechodzimy nad  przepływającym u podnóży Parku Geologicznego Potok Sanecki  (Sanka), będący  prawobrzeżnym dopływem Stradomki w województwie małopolskim. Zlewnia Sanki znajduje się na terenie gmin Żegocina i Trzciana, a częściowo także gminy Łapanów. Jest to potok o bystrym i rwącym nurcie, o dużym spadku, porównywalnym ze spadkiem rzek górskich. Rzeka w różnych miejscach na swoim przebiegu ma I lub II klasę czystości. Jej dno jest kamienisto-piaszczyste. W czasie wielkiej powodzi w 1997 roku rzeka ta wylała ze swojego koryta. Efektem tego były duże zniszczenia na terenie gminy Żegocina ale dzięki tej powodzi zostały odsłonięte piękne warstwy skalne, które stały się jedną z wielu atrakcji parku.

1. Po przejściu przez kładkę napotykamy tablicę informacyjną z naukowym opisem parku. Za tablicą możemy już obserwować widoczne warstwy skalne. „Na ścianach skalnych widoczne są na przemian warstwy łupków i piaskowców z wyraźnymi strzałkami kalcytowymi. Wśród łupków i piaskowców występują również warstwy zlepieńców z gródkami węgla kamiennego. Warstwy skalne ułożone są względem siebie równolegle w kierunku południowym. Warstwy piaskowca i łupka są spękane i wykazują dobrą łupliwość. W piaskowcach spotyka się wykrystalizowane konkrecje kalcytu.

Skały występujące w odkrywce są mało odporne na działanie czynników atmosferycznych, szczególnie łupek i piaskowiec z łatwością ulegają procesom wietrzenia i jako luźna zwietrzelina osypują się po ścianach tworząc u podnóża stożki piargowe.

„Wszystkie skały występujące w odkrywce to skały osadowo-okruchowe. Powstały więc z okruchów skalnych na dnie zbiornika wodnego pod wpływem dużego ciśnienia wody. Łupek powstał z iłów, piaskowiec z piasku, a zlepieniec z różnej wielkości ziaren i okruchów różnych skał. Widoczne skały to element ‘fliszu karpackiego’ – kompleks skał osadowych morskiego pochodzenia, składający się z ławic i warstw na przemian zlepieńców, piaskowców, łupków ilastych, rzadziej rogowców i margli” [www.zegocina.pl/kamieniołom/park].

2. Kolejny przystanek znajduje się w niecce byłego kamieniołomu, gdzie wybudowano kamienny krąg na ognisko i ustawiono  drewniane ławki. Jest to miejsce wypoczynku zarówno dla turystów  jak i okolicznych mieszkańców.

3. Kierując się na południe wkraczamy na szlak dla pieszych, który prowadzi po stoku i części szczytowej kamieniołomu. Tutaj możemy już obserwować piękną florę parku. Park porasta w największym stopniu brzoza brodawkowata o wysokości 5-10 metrów. Jest powszechnie znana i rozpoznawana po biało srebrzystej korze. Młode gałęzie pokryte są szorstkimi brodawkami, a liście zakończone długim szpicem. Charakterystyczną cechą brzozy brodawkowej jest jej pień, w którym występują głębokie czarne spękania i tworzą się chropowate szpary i listwy korowiny. Brzoza jest gatunkiem pionierskim, który w krótkim czasie zdobywa tereny leżące odłogiem, dlatego teren parku porośnięty jest głównie tym drzewem. Owoce brzozy to malutkie orzeszki opatrzone w cieniutkie skrzydełka. Drewno brzozy wykorzystywane jest głównie jako opał.

Wśród brzóz widoczne są tu i ówdzie nieliczne drzewa iglaste – sosna zwyczajna. Jest to najczęściej występujące drzewo iglaste w Polsce. Charakteryzuje się długimi od 3-8 cm igłami, które umieszczone są po dwie na krótkopędach. Szyszki ma jajowate o długości od 3-7 cm, które po dojrzeniu są szare i matowe. Kora na pniu jest spękana, koloru czerwono-brązowego. Drewno wykorzystywane jest głównie w budownictwie oraz do wyrobu mebli, natomiast kora po uprzednim zmieleniu w ogrodnictwie.

4. Spacerując po szlaku pieszym obserwujemy również piękne rośliny zielne i krzewinki. W warstwie krzewów można zobaczyć kruszynę pospolitą, niewrażliwą na przymrozki, charakteryzującą się długim okresem kwitnienia: od wczesnej wiosny do lata. Często można zobaczyć ostatnie kwiaty obok już dojrzałych owoców. 

Na szczególną uwagę zasługuje będący pod ochroną  wawrzynek wilczełyko, którego kwiaty pojawiają się już wczesną wiosną. Kwiaty mają różowy okwiat nie zróżnicowany na działki kielicha i płatki korony o charakterystycznym migdałowym zapachu. Owoce są czerwone, cały krzew jest silnie trujący!

Wczesną wiosną można tu zobaczyć pięknie kwitnący zawilec gajowy. Występuje w Europie i Azji Wschodniej. W Polsce występuje na całym niżu i w niższych terenach górskich, dlatego od marca do kwietnia teren szlaku pokryty jest białymi kwiatami tej rośliny. Ciekawostką może być to, że tak piękny kwiat zaliczany jest do roślin trujących, ponieważ zawiera trującą ranunkulinę o gorzkim i piekącym smaku.

Na kamienistych i żwirowych glebach, płytkich w części ilastych, na nasłonecznionych stokach parku rośnie dziewięćsił pospolity, który kwitnie od lipca do września. Łodyga osiąga wysokość od 10-80 cm, jest prosto wzniesiona, pojedyncza lub na szczycie rozgałęziona, a kwiaty zebrane w koszyczki osadzone są pojedynczo na szczycie pędów.

5. Kierując się do końca szlaku, który prowadzi z powrotem do niecki kamieniołomu, możemy spotkać jeszcze goryczkę, macierzankę oraz winobluszcz. Również w okresie grzybobrania można spotkać tutaj grzyby jadalne, które cieszą się szczególnym uznaniem u grzybiarzy m.in. borowik szlachetny, koźlarz czerwony i koźlarz grabowy. Teren parku zdobi również piękny lecz trujący grzyb – muchomor czerwony.

Bibliografia



  • Blajda Czesław, Żegocina dawna i współczesna, Żegocina 1993

  • Urbisz Andrzej, Urbisz Alina,  Rośliny zielne i krzewinki Polski - pospolite, częste. Atlas i klucz. Kraków 2004

  • St’astny Karel, Las – przewodnik po faunie i florze, Warszawa

  • Strona Fundacji  "Partnerstwo dla Ziemi Bocheńskiej”, http://www.pdzb.org/lista_ekomuzeum.htm

  • Strona Gminy Żegocina, http://zegocina.pl/aktual/2005/pazdziernik/kamieniolom/park

  • Polska Organizacja Turystyczna, Biuletyn Prasowy Nr 165, Warszawa, 3 listopad 2005


Uwagi

Infrastruktura: Park usytuowany jest przy drodze E-965 z Limanowej do Bochni. Zaraz obok drogi  znajduje się parking. Naprzeciwko parku, po drugiej stronie drogi jest stacja paliw. W parku występuje wydzielona część wypoczynkowa parku, z ławkami i  kamiennym kręgiem przeznaczonym na ognisko. 

W okolicy parku nie ma szaletów. Kawiarnia i punkty gastronomiczne, sklepy, miejsca noclegowe znajdują się około 500 metrów od parku w centrum Żegociny. Park od drogi wojewódzkiej oddzielony jest Potokiem Saneckim, który nadaje szczególny urok temu miejscu.

Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Publiczna szkoła Pods. im. Batalionów Chłopskich
Żegocina 51
32-731 Żegocina
Opiekun grupy:
Jolanta Sajdak 

Autorzy opisu:
członkowie koła ekologicznego oraz uczniowie klasy V i VI:
Grupa historyczno-geologiczna: Dominik Dudek, Szymon Pączek, Sławomir Twardosz.
Grupa przyrodnicza Magdalena Krawczyk, Małgorzata Stańdo, Dorota Dziedzic.
Grupa fotograficzno-projektowa: Natalia Czech, Andrzej Madej, Dominik Majerski.
Grupa dziennikarsko-redakcyjna: Magdalena Jarosz, Agnieszka Dudzic, Sylwia Bubula, Anna Gamoń.

Współpracujacy nauczyciele:
nauczyciel języka polskiego i historii – p. mgr Katarzyna Janiczek, nauczyciel przyrody oraz opiekun koła ekologicznego – p. mgr inż. Jolanta Sajdak, nauczyciel wychowania fizycznego i informatyki – p. Wiesław Wolak

Podziękowania:
Serdecznie dziękujemy:
- za udostępnienie danych i pomoc w ich uzyskaniu: Urzędowi Gminy w Żegocinie
- za pomoc merytoryczną nauczycielom: języka polskiego, informatyki oraz Sekretarzowi Gminy p. mgr Zbigniewowi Nożkiewiczowi oraz p. mgr Barbarze Mirek-Michalskiej
- mieszkańcom gminy Żegocina za pomoc w przeprowadzanych badaniach.


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2015 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych