Jasne Błonia w Szczecinie


Województwo: zachodniopomorskie

Powiat: Szczecin

 

Zieleń do Szczecina wdziera się z wielu stron, kompleksy leśne otaczające miasto wnikają do śródmieścia coraz bardziej się „cywilizując”. Puszcza Wkrzańska i Las Arkoński wchodzą do miasta od północnego zachodu, łączą  z śródmiejskim parkiem Kasprowicza i Jasnymi Błoniami, docierają do samego ratusza. W Szczecinie na jednego mieszkańca przypadają 152 m2  terenów zielonych, położonych głównie w północnej i wschodniej części miasta.

Do najważniejszych zielonych terenów Szczecina należą  Jasne Błonia im. Papieża Jana Pawła II (dawniej Quistorp Aue). Właścicielem terenu jest miasto Szczecin, a opiekę nad nim roztacza Zakład Usług Komunalnych. Błonia są usytuowane pomiędzy gmachem Urzędu Miasta a Parkiem Kasprowicza, od którego oddziela je ul. Piotra Skargi. Teren  z trzech stron otoczony jest ulicami noszącymi imiona kompozytorów: Michała Kleofasa Ogińskiego od zachodu, Karola Szymanowskiego od południa oraz Stanisława Moniuszki od wschodu. Ten przestronny, trawiasty obszar w kształcie regularnego prostokąta, otoczony jest platanowymi alejami. Przy ulicach Szymanowskiego i Moniuszki stoją wille otoczone ogrodami.

Centralnym elementem Błoni jest pomnik papieża Jana Pawła II, a przy ulicy Szymanowskiego umiejscowiona jest duża fontanna. Wzdłuż alei i wokół fontanny rozmieszczone są ławeczki i kosze na śmieci, a teren jest oświetlony. Oś widokową domyka Pomnik Czynu Polaków, przedstawiający trzy zrywające się do lotu orły, znajdujący się już za ul. Piotra Skargi na terenie Parku Kasprowicza.

Do Błoni można dojechać autobusem 67 komunikacji miejskiej - przystanek mieści się na ul. Piotra Skargi na granicy z Jasnymi Błoniami. Parkingi znajdują się zarówno przy ul. Piotra Skargi jak i przed budynkiem Urzędu Miasta.

Historia

Po likwidacji twierdzy Szczecin w 1873 roku miasto zaczęło energicznie się rozrastać. Pierwszy plan zagospodarowania terenu dzisiejszych Błoni zakładał wydłużenie Alei Jedności Narodowej aż do granicy dzisiejszego Parku Kasprowicza. Jego autorem był niemiecki inżynier James Friedrich Hobrecht (1925-1902), w latach 1862-1869 miejski radca budowlany w Szczecinie, który planował układ szczecińskich ulic i był autorem systemu kanalizacji miasta. Według planu autorstwa Hobrechta teren miał zostać podzielony na regularne kwartały i zabudowany. Miały tu również powstać dwa place: pierwszy na środku Błoni, drugi zaś przy dzisiejszej ul. Niedziałkowskiego.

W latach 90-tych XIX wieku plany zostały zmienione, wycofano się z budowy drugiego placu, i zdecydowano na budowę jednego, gęsto zabudowanego placu (analogicznie do Placu Grunwaldzkiego) na terenie dzisiejszych Błoni. Kolejna zmiana planu zagospodarowania tego terenu miała miejsce na początku XX wieku, gdy  zrezygnowano z zabudowy mieszkalnej na tym terenie i ciągnięcia Alei Jedności Narodowej za ul. Felczaka, zdecydowano natomiasto, że  na obszernym placu stanie kościół. Również tego planu nie udało się zrealizować.

W 1907 r. Martin Quistorp przekazał miastu teren obecnych Jasnych Błoni za darmo ale pod warunkiem, że zostanie przeznaczony na cele rekreacyjne. Na terenie założono zieleniec.

W 1921 roku stanowisko architekta miejskiego objął Karl Weishaupt. „Weishaupt od razu uznał, że jakakolwiek zabudowa terenów błoni nie ma sensu. Architekt chciał by tereny te zostały przeznaczone na cele rekreacyjne dla szczecinian. To w tym miejscu graniczące z północnymi granicami miasta lasy miały łączyć się z jedną z reprezentacyjnych alei Szczecina. To ‘wkroczenie’ zieleni do miasta było dla Weishaupta bardzo ważne. Z jego prac wiemy bowiem, że za jeden z największych błędów po likwidacji fortyfikacji miejskich w latach 70. XIX wieku uznawał wycięcie starego drzewostanu, który otaczał forty” [Kraśnicki Andrzej jr, Jak powstały Jasne Błonia – Kamienice zamiast Platanów, http://www.sedina.pl].

Weishaupt uznał, że dzisiejsza aleja Jedności Narodowej powinna kończyć się na ul. Felczaka a zamykać powinien ją okazały budynek. Ponieważ w tym czasie miasto poszukiwało gruntu pod budowę głównego urzędu administracyjnego Prowincji Pomorskiej, pomysł Weishaupta został zrealizowany. 

Teren pod budowę sprzedał miastu Martin Quistorp. Autorem projektu budowli był dr inż G. Steinmetz. W maju 1923 wydano zezwolenie na budowę, która trwała do 1927 roku. Pierwsza, środkowa część budowli była gotowa już z 1924 roku, w kolejnych latach powstało skrzydło wschodnie a następnie zachodnie. W 1927 roku wykończono dziedziniec wewnętrzny (od strony dzisiejszego Placu Armii Krajowej) i odbyło się pierwsze posiedzenie sejmu Prowincji Pomorskiej.

Budynki główne okalały czworoboczny dziedziniec, który był otwarty w kierunku parku. Od wschodniej strony wykonano dodatkowy zabudowany dziedziniec wewnętrzny. W środku budynku mieściły się gabinety generalnego gubernatora, syndyka prowincji, dyrektora urzędu, kierowników działów technicznych oraz głównego kanclerza. Na poszczególne kondygnacje prowadziła reprezentacyjna dwubiegowa klatka schodowa. Na drugim piętrze w środkowej części umieszczona została biblioteka, która znajduje się tam do dzisiaj. Na parterze znajdowała się automatyczna centrala telefoniczna, a w piwnicach duża kuchnia, która obsługiwała m.in. uroczystości organizowane w lewym skrzydle, oraz kantyna dla urzędników. Skrzydło lewe nazywane było skrzydłem z wielkimi salami bowiem były w nim główne sale posiedzeń i uroczystości urzędowych” [http://www.przewodnik.szczecin.pl/zabytki_Urzad_Miejski.html].

W latach 1933-45 siedzibę miały tutaj władze hitlerowskiej partii NSDAP.

Budynek zachował się właściwie w niezmienionym stanie do dziś.  Obecnie jest siedzibą Urzędu Miasta Szczecina. Pasaże wychodzące na Błonia ozdobione są herbami Szczecina i Stralsundu. W skrzydle południowo-zachodnim mieści się Filharmonia Szczecińska -  jej salę wyłożoną boazerią orzecha zdobił niegdyś piaskowcowy herb dłuta znanego berlińskiego rzeźbiarza Hermana Hosaeusa.

Przy ulicy Szymanowskiego (czyli na tyłach Urzędu Miasta) około 1927 roku postawiono fontannę  autorstwa Hosaeusa. Rzeźba wykonana z piaskowca sudeckiego przedstawia chłopca z harmonią. W czasie II wojny światowej rzeźna została częściowo zniszczona, ale zrekonstruowano ją w latach 1960.. „Umieszczona na osi Jasnych Błoni fontanna stanowi istotny akcent tego założenia przestrzennego. Fontanna składa się z dużej misy w kształcie muszli, ustawionej wprost na ziemi, z dostawionego do misy wysokiego prostopadłościennego cokołu z grającym chłopcem. Ścianki misy stosunkowo niskie od strony zewnętrznej, wyższe od strony cokołu przylegają do niego tuż pod wąsatą paszczą ryby (być może suma), pełniącej funkcję wylewu wody. Kształt szerokiej paszczy podkreśla stanowiący jej obramienie zarys muszli. Cokół zwieńczony jest płytą o profilowanym brzegu, stanowiącą podstawę dla rzeźby. Ta ostatnia przedstawia nagiego chłopca siedzącego na kamieniu, z rozciągniętą harmonią opartą na prawym kolanie. (…) Na lewym boku cokołu rzeźby widnieje sygnatura jego twórcy: Hosaeus” [Gustloff, Chłopiec z harmonią, http://sedina.pl/].

W tym samym czasie kiedy trwała budowa gmachu, powstał też układ Błoni, zwanych na cześć darczyńcy "Quistorp Aue". W 1926 r. teren o wymiarach 400 m na 160 m obsadzono platanami, które utworzyły dwie równoległe aleje. Centralna część placu to trawnik z rabatami kwiatowymi. W części północnej powstał prostokątny plac (80 m na 130 m). Dopełnieniem miała być luźna zabudowa willowa z ogrodami, rozmieszczona wzdłuż dzisiejszych ulic Ogińskiego i Moniuszki.

W 1995 roku w centralnej części Jasnych Błoni (bliżej Urzędu Miasta) stanął pomnik papieża Jana Pawła II autorstwa krakowskiego rzeźbiarza Czesława Dźwigaja.  Jest on  twórcą innej szczecińskiej rzeźby – Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia – stojącej przy katedrze, oraz około  50 innych pomników papieża (m.in. w Krakowie, Kalwarii Zebrzydowskiej, Gorzowie Wielkopolskim, Ełku, Nowym Sączu, Puławach, Rzeszowie, Zakopanem, Wieliczce, Warszawie czy Chicago). „Przedstawia zwróconą w kierunku północnym postać papieża Jana Pawła II. Umieszczona została na cokole (z betonu i kostki kamiennej), symbolizującym fale morskie. Sama podstawa pomnika zwieńczona została pokrywą z blachy spiżowej, uformowanej w kształcie granic archidiecezji szczecińsko-kamieńskiej, w taki sposób, że w miejscu, gdzie na mapie diecezji znajduje się Szczecin, wyrasta właśnie postać papieża pątnika idącego pod wiatr w rozwianym ornacie i błogosławiącego. Do charakterystycznych elementów należą także: pastorał pątniczy (górujący niezbyt wydatnie nad całą postacią), a także infuła (identyczna z oryginalną z czasów pielgrzymki w Szczecinie). Z przodu cokołu widnieje herb papieski i gryf szczeciński oraz dwie tablice pamiątkowe: Rodzina silna Bogiem, Kraj silny Rodziną. Papież Jan Paweł II Szczecin 11 VI 1987 (cytat z homilii) i Ojcu Świętemu Janowi Pawłowi II Społeczeństwo Pomorza Zachodniego 18 VI 1995. Dzieło to jest upamiętnieniem wizyty Ojca Świętego w Szczecinie z 11 czerwca 1987 roku” [Gustloff, Pomnik papieża Jana Pawła II, http://sedina.pl/]. Powstanie pomnika zainicjonował Urząd Miasta Szczecina, a uroczyste odsłonięcie i poświecenie trzymetrowego posągu odbyło się 18 czerwca 1995 r.

Obecny do dziś układ alejek i klombów na Jasnych Błoniach zaprojektowany został w 1996 roku. W 1998 roku pomiędzy budynkiem Urzędu Miasta a pomnikiem papieża, w miejscu wcześniejszego basenu przeciwpożarowego powstała fontanna. Szczecinianie potocznie nazywają ją „Bartłomiejką” od imienia prezydenta Szczecina (urzędującego w latach 1994-1998), który był pomysłodawcą wodotrysku. Choć koszt przebudowy był dość wysoki (500 tys. zł), to efekt jest bardzo dobry, a fontanna cieszy się popularnością szczególnie w upalne letnie dni. Autorem projektu przebudowy był inżynier instalacji wodnych Wojciech Bogusławski.

Przyroda

Błonia to przede wszystkim rozległy trawnik i dwie aleje platanowe: trzyrzędowa po stronie południowej i dwurzędowa po stronie północnej. Łącznie w alejach rosną 193 platany klonolistne o pierśnicy ok. 200 cm. i średniej wysokości 20 m. Aleje są pomnikiem przyrody (numer orzeczenia 534-89) a za razem największym skupiskiem platana klonolistnego w Polsce i jedną z wizytówek Szczecina. Warto wiedzieć, że największy platan rośnie również w województwie zachodniopomorskim, w miejscowości Chojna w powiecie gryfińskim, obwód pnia tego drzewa wynosi 1050 cm (dane z 2005 roku).

Platan klonolistny (Platanus acerifolia) jest prawdopodobnie mieszańcem platana zachodniego (Platanus occidentalis) z Ameryki Północnej i platana wschodniego (Platanus orientalis) naturalnie występującego w Azji Mniejszej i południowej Europie. Powstał prawdopodobnie w Oksfordzie w Anglii w drugiej połowie XVII wieku, a do Polski dotarł pod koniec XVIII wieku. Jest bardzo popularny w całej Europie aż do linii Bałtyku, szczególnie często można spotkać go w Hiszpanii, dlatego też czasem nazywany jest platanem hiszpańskim. Nazwa rodzajowa – Platanus pochodzi od greckiego słowa "platos" – rozłożysty, gdyż drzewa te mają  bardzo rozłożystą koronę,  dochodzącą nawet do 35 metrów średnicy. Drzewo dorasta do 30-35 metrów wysokości, ma gruby pień, który nisko nad ziemią rozgałęzia się na kilka konarów (platany w roli drzew alejowych formuje się specjalnie usuwając dolne gałęzie). Kora na pniu jest „łaciata” i wielobarwna gdyż łuszczy się płatami. Potrzeba wiele barw na palecie, by odwzorować korę platana, która miejscami jest szara, zielonkawa, seledynowożóta, żółtobrązowa, żółtoszara, kremowoszara. „Przyglądając się złuszczającej się korze platana można zauważyć podobieństwo rysunku do maskującego munduru wojskowego oddziałów specjalnych. Podobno to właśnie paryskie platany zainspirowały w czasie II wojny światowej Pabla Picassa do opracowania wzoru plam wojskowego munduru maskującego dla oddziałów spadochronowych (tzw. panterki). Wzór ten rozpowszechnił się później w umundurowaniu wielu armii świata w wielu odmianach” [Grzegorz Kołaczkowski (red), Park przypałacowy w Chrobrzy, http://swietokrzyskie.parki.org/chroberz/sciezka/].

Liście platana klonolistnego podobne są do liści klonu pospolitego, unerwione i klapowane dłoniasto, najczęściej z pięcioma ostro ząbkowanymi klapami (ale także z 3 lub 7), dość duże do 25 cm średnicy. W przeciwieństwie do klonu liście ułożone są skrętolegle a nie nakrzyżlegle. Jesienią liście przebarwiają się na żółto i żółtobrązowo ale często opadają z drzewa zielone.

Platan jest rośliną jednopienną czyli jednocześnie posiada osobne kwiaty męskie (pręcikowe) i żeńskie (słupkowe). Kwiaty platana są dość niepozorne, zebrane w główki wiszące na długich szypułkach. Owoce platana to małe podłużne orzeszki z pęczkiem „włosków”, zebrane w kuliste owocostany o średnicy ok. 2-3 cm, wiszące na długich szypułkach, które rozpadają się jesienią lub zimą.

Platan klonolistny nie jest wymagającym drzewem: bardzo dobrze znosi zanieczyszczone, miejskie powietrze. Dlatego może być sadzony nawet wzdłuż arterii komunikacyjnych. Fantastycznie prezentuje się w parkach jako soliter, czyli drzewo rosnące samodzielnie -  jego korona może wówczas nieskrępowanie rozrastać się. Dobrze znosi niską wilgotność powietrza, gorące lata czy duże mrozy, jedynie młode drzewa do około 15 lat mogą przemarzać. Z tego też powodu w Polsce zazwyczaj sadzi się kilkunastoletnie drzewa z Europy zachodniej i południowej, drzewo jest bardzo odporne na przesadzanie więc łatwo się przyjmuje.

Szczecińskie platany są uszkadzane przez chorobę grzybiczą, która powoduje ich opadanie, a ostatnio (w 2005 roku) pojawił się także dodatkowy szkodnik szrotówek białaczek – motyl spokrewniony ze szrotówkiem kasztanowcowiaczkiem niszczącym kasztanowce. Zaatakował on większość szczecińskich kasztanowców, nie tylko te na Jasnych Błoniach, jednak to te właśnie są najlepiej chronione, gdyż ich liście są systematycznie grabione, co jest jak na razie jedynym skutecznym sposobem na walkę z motylem.

Poza alejami platanowymi Błoniom dodają uroku rabaty kwiatowe (m.in. begonie, aksamitki, dalie, tulipany, mrozy, funkia) otoczone niskimi żywopłotami umiejscowione wokół fontanny, pomnika papieża oraz w północnej części terenu przy parkingu.

Bibliografia



  • Kownas Stefan, Piskorski Czesław, Szczecin – miasto parków i zieleni, Poznań 1958

  • Seneta Włodzimierz, Dendrologia, Warszawa 1973

  • Stachak Aleksandra, Grinn Urszula, Haas-Nogal Małgorzata, Kubus Marcin, Zieleń Szczecina. Ilustrowany przewodnik dendrologiczny, Szczecin 2000

  • Szymanowski Tadeusz, Drzewa ozdobne, Warszawa 1957

  • Szczecin: "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego

  • Szczecina”: http://www.szczecin.pl/Strategia/_pl/05_informacje/sub_main_5.html,

  • "Ochrona i kształtowanie środowiska przyrodniczego", Urząd Miasta Szczecina,

  • Uchwała Nr XXXVII/503/93 z dnia 17 maja 1993r.

  • Uchwała nr 399/95 z dnia 14 grudnia 1995r.

  • Grzegorz Kołaczkowski (red), Park przypałacowy w Chrobrzy, http://swietokrzyskie.parki.org/chroberz/sciezka/

  • Gustloff, Chłopiec z harmonią, http://sedina.pl/

  • Gustloff, Pomnik papieża Jana Pawła II, http://sedina.pl/

  • http://www.przewodnik.szczecin.pl/zabytki_Urzad_Miejski.html

  • Jasne Błonia – Szczecin, http://www.naszewycieczki.pl/

  • Kraśnicki Andrzej jr, Jak powstały Jasne Błonia – Kamienice zamiast Platanów, http://www.sedina.pl

  • Raport o stanie miasta Szczecin 2004, Środowisko naturalne, http://www.szczecin.pl/raport04/html/8_2.htm

  • Szczecin - Szlak Złoty, http://www.zamek.szczecin.pl/

  • Szczeciński Serwis Samorzadowy, Złoty Szlak http://www.szczecin.pl/przewodnik/szlak.htm

  • Wikipedia Wolna Encyklopedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Jasne_Błonia

  • Zakład Usług Komunalnych, http://www.zuk.szczecin.pl


Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest: Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła”.
 
Opiekun grupy:
Gosia Świderek 

Podziękowania:
Serdecznie dziękujemy redaktorom i użytkownikom Portalu Miłośników Dawnego Szczecina Sedina.pl za udostępnienie archiwalnych i współczesnych zdjęć parku.

Galeria

  Jeszcze nie dodano załączników. Możesz dodać załączniki po zalogowaniu się.

Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2015 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych