Kompleks parkowy "Paprocany" w Tychach

Województwo: śląskie

Powiat: grodzki Tychy

 

Obszar objęty opracowaniem położony jest w dzielnicy Tychów – Paprocany i Kobiór – Promnice, wokół Jeziora Parocańskiego, położonego w województwie śląskim. Tychy położone są w południowo-zachodniej części Wyżyny Śląskiej i północno-wschodniej części Kotliny Raciborskiej. W tejże kotlinie położony jest również Kobiór. Jezioro Paprocańskie jest zbiornikiem sztucznym, które powstało w wyrobisku stworzonym dla dawnej Huty Paprockiej. Wody przepływającej przez Tychy rzeki Gostyni zostały spiętrzone, a brzeg jeziora umocniony. Powierzchnia jeziora wynosi 130 ha a średnia głębokość około 190 cm. Nad jeziorem działa Ośrodek Wypoczynkowy Paprocany (ul. Parkowa 17), z piaszczystą plażą ze strzeżonym w sezonie kąpieliskiem (niestety coraz częściej nieczynnym ze względu na wykwity sinic), wypożyczalnią sprzętu wodnego, placem zabaw dla dzieci, boiskiem do siatkówki i koszykówki oraz obiektami gastronomicznymi. Nad jeziorem można również zostać na dłużej, zatrzymując się w  domkach campingowych w OW Paprocany lub w hotelach: Piramida bądź Noma Residence w Zameczku Myśliwskim.


Ścieżka

Nasza ścieżka jest ścieżką dendrologiczno-historyczną po obszarze kompleksu parkowego “Paprocany”. Trasa ścieżki wynosi około 7,7 km długości, natomiast czas potrzebny na obejście wszystkich punktów wynosi około 3,5 h. Punktem orientacyjnym i zarówno początkiem naszej trasy jest hotel Piramida do którego można dojechać autobusami: 4, 14, 75, 82, 128, 268, 696, Sz i E-2. Opis trasy przez nas wyznaczonej wzbogacony jest o wątki historyczne. Wiele uwagi poświęciliśmy Hucie Paprockiej, Zameczkowi w Promnicach i z oczywistych względów faunie, florze jak i malowniczym widokom.

1. Wędrówkę zaczynamy od hotelu Piramida, przy którym znajduje się teren rekreacyjno-sportowy zarządzany przez MOSiR w Tychach. Rodzice z dziećmi mogą spędzić czas na placu zabaw, do dyspozycji są również boiska do piłki nożnej, koszykówki i piłki siatkowej oraz asfaltowy kort do tenisa ziemnego. Na terenie ośrodka wypoczynkowego znajdują się także plaża, pole campingowe, przystań wodna, wypożyczalnia sprzętu pływającego (kajaków, rowerów wodnych i łodzi) oraz obiekty gastronomiczne. W czasie sezonu letniego nad bezpieczeństwem wypoczywających nad Jeziorem Paprocańskim czuwają ratownicy oraz policja z tutejszego posterunku. Na terenie ośrodka organizowane są imprezy sportowo-rekreacyjne i koncerty. Jedne z większych to “Port pieśni pracy” oraz Festiwal Muzyczny “Ku przestrodze” im. Ryśka Riedla, który odbywa się corocznie latem i trwa 2 dni.

2. Kierując się na północ alejką można zauważyć starą wierzbę z pękniętą kłodą (szczelina osiąga wys. około 4m) oraz budowlę hydrotechniczną związaną z istnieniem Huty Paprockiej. Służy ona do wyrównywania poziomu wody w jeziorze. Brzegi koryta umocnione są oporowymi murami cyklopowymi. Otoczeniem Huty Paprockiej jest łęg olszowy oraz las grądowy z dorodnymi dębami szypułkowymi i lipami drobnolistnymi. Zabudowania pochodzą z XVIII wieku (w roku 1775 zbudowano pierwszy wielki piec, który był w późniejszych latach kilkakrotnie przebudowywany; urządzenie dymarskie było poruszane siłą spiętrzonej wody, która poruszała wielkie, drewniane, 16-to stopowe koło wodne; Huta wydobywała oraz przerabiała rudę żelaza do 1878 roku). Podążając dalej dostrzeżemy zabytkowe drzewa – dwa z nich to pomniki przyrody. Są to ponad 300-letnie lipy: drobno- i szerokolistna. Rozłożyste korony drzew są miejscem schronienia wielu ptaków. Stwierdzono tutaj obecność 90 gatunków z 262 występujących na Śląsku takich jak: kaczka łyska, pustułka, łabędź biały, myszołów zwyczajny, jastrząb, krogulec, puszczyk, kos, drozd śpiewak i kwiczoł.


3. Kierując się na południowy-zachód mijamy budynki Rybaczówki Polskiego Związku Wędkarstwa warz z wypożyczalnią łodzi wędkarskich. Oznakowane stanowiska wędkarskie znajdują się wzdłuż linii brzegu. Rozgrywają się tu zawody wędkarskie koła PZW, a także na szczeblu rejonowym, okręgowym i Karpiowy Puchar Polski. Wody jeziora bogate w szczupaki, karpie, a także leszcze, liny, sumy, płocie i bolenie. Po prawej stronie widoczny jest także las mieszany składający się z dębów i brzóz. Znaczącą grupą we florze lokalnej są rośliny wodne i bagienne m.in. grążel żółty i kruszyna pospolita, która występuje w wilgotnych zaroślach dookoła Jeziora Paprocańskiego. Nie należy zapominać także innym gatunku nawodnym - grzybienie białe, który stanowi niewielką populację w stawie znajdującym się niedaleko rur przepompowni wody pitnej dla Tychów.

4. Teraz trasa ścieżki prowadzi do wyspy, na którą przechodzi się drewnianym mostkiem. Znajdują się tu wierzby,  pod którym można odpocząć na ławkach, wsłuchać się w szum wody i wyciszyć. Bez wątpienia Jezioro Paprocańskie zalicza się do miejsc, gdzie można się odprężyć i zrelaksować w otoczeniu bogatej szaty roślinnej. Tę sztucznie utworzoną wyspę można obejść w koło. Na jednym z drzew dostrzec można skupisko grzybów żółciaków siarkowych. Charakteryzuje je intensywna barwa żółto-pomarańczowa. Grzyby te są jadalne, a zaatakowane drzewo po kilku latach umiera, łamiąc się pod ciężarem korony.

5. Idąc ścieżką wzdłuż linii brzegowej porośniętej szuwarami mijamy widoczne z brzegu skupisko lilii i dochodzimy do basenu żeglarskiego. Przy umocnionych brzegach można tu  zacumować i wodować łodzi. Nieopodal znajduje się łacha piachu. Jest to teren zalewowy, pełniący w sezonie letnim funkcję dzikiej plaży uwypuklając walory krajobrazowe tego miejsca (tutaj kończą się stanowiska wędkarskie).

6. Zmierzając dalej w stronę zachodniego brzegu jeziora zmienia się otaczająca nas szata roślinna. Teren jest coraz bardziej podmokły i coraz trudniejszy do przebycia. Można tutaj podziwiać szuwary tataraku, pałki szerokolistnej, mozgi trzcinowatej, traworośla trzcinnika piaskowego oraz skupisko dębów porośniętych bluszczem pospolitym. Jest to gatunek wiecznie zielonego pnącza i na stanowiskach naturalnych podlega ochronie ścisłej. Należy pamiętać, że wszystkie części rośliny są trujące, gdyż zawierają saponiny, które działają drażniąco na skórę i spojówki oka. W licznych rowach i kanałach występują następujące gatunki roślin: tatarak zwyczajny, skrzyp bagienny, widłak wroniec, natomiast z fauny dostrzec można: żabę wodną, żabę trawną, ropuchę zieloną i szarą. Na terenie jeziora występują też traszki, których samice odznaczają się żywym ubarwieniem.

7. Następnie podążamy wygodną ścieżką wzdłuż “kanału oblotowego” zanieczyszczonej Czarnej Gostynki. Skręcając w lewo przechodzimy przez mostek z dopływem do Gostyni (szlak czerwony). W wodzie pod mostem znajdują się pale drewniane obrośnięte roślinnością. Świadczą o tym, że przeprawa istniała od dawna. Stanowi ona fragment ścieżki rowerowej, stanowiąca granicę obszarów wartościowych pod względem przyrodniczym. Na szczególną uwagę zasługuje warstwa krzewów – czeremcha amerykańska. Kierując się na południe dochodzimy do oznakowanego skrzyżowania szlaku żółtego i czerwonego.

8. Skręcamy w lewo – drogą brukowaną trelinką – mijamy mokradła z powalonymi drzewami. Obszar ten zamieszkują jaszczurki i żaby oraz porastają rozłożyste paprocie. Ten malowniczy krajobraz dopełnia aleja kasztanowców i dębów. W jednym z nich (po lewej stronie) można dostrzec aż siedem dziupli. W tym rejonie spotkamy wiele budek lęgowych dla ptaków stwarzających im dogodne warunki bytowe.

9. Idąc dalej drogą mijamy po prawej stronie  wybieg dla koni, który wraz ze stadniną wchodzi w skład zabytkowej zabudowy XIX wiecznego Zameczku myśliwskiego Promnice. Jest on usytuowany nad południowym brzegiem jeziora, a według podziałów administracyjnych należy do gminy Kobiór. Zamek został wzniesiony w latach 1760-1766 przez ostatniego z Promniców, potomka starośląskiej szlachty, Jana Adama. Projekt, opracowany przez nadwornego architekta, zrealizowali mistrz murarski Jan Dreisler i mistrz ciesielski Christian Fritze. Reprezentuje on połączenie stylu neogotyckiego z bawarskim (przypominający mur pruski). Zniszczony w wyniku pożaru w dniu 24 września 1867 r. został odbudowany dopiero w roku 1868 za sumę 3600 marek w złocie, przez budowniczego J.Böehme z Pszczyny. Ciekawostką jest, że prawdopodobnie w zameczku odbyły się rozważania co do rozpoczęcia pierwszej wojny światowej. Obecnie w zameczku mieści się luksusowy hotel z restauracją Noma Residence otoczony ogólnodostępnym ogrodem. Jest to dogodne miejsce do odpoczynku. Można tutaj podziwiać panoramę jeziora, elementy drewnianej małej architektury oraz pomnik z rzeźbą figuralną Św. Huberta. W głębi ogrodu (w części południowo-wschodniej) rośnie buk, którego imponujące rozmiary klasyfikują go do miana pomnika przyrody. Obwód jego pnia to 366 cm. na wysokości 140 cm.

10. Kontynuując wędrówkę, podążamy główną drogą dojazdową (prowadzącą do zameczku) do charakterystycznego skrzyżowania z rzeźbionym drogowskazem.

11. Kierujemy się w lewo i po przebyciu ok. 500m. (ok.50m od skraju lasu) po lewej stronie widzimy przepiękne skupisko dębów. Podziwiać można wiele okazów, z których jeden swoimi rozmiarami sprawia, że zaliczamy go do grona pomników przyrody. Dąb ten ma obwód pnia 338 cm na wysokości 140 cm. Jest to kolejne dobre miejsce do odpoczynku w cieniu koron drzew. Malowniczość tego miejsca sprawia, że czujemy majestat otaczającej przyrody.

12. Wracamy na trasę wycieczki i kierujemy się w stronę Stawów Bidermany. Mamy do przejścia ok. 300m drogą asfaltową, a następnie pokonujemy ok.800m leśnym duktem. Towarzyszyć nam będą sosny, świerki, a także olchy, dęby, brzozy, jarzębiny, modrzewie i jodły. Niemałą atrakcją na tym terenie będzie mrowisko wysokości około 1m. Stawy Bidermany przeznaczone są do hodowli ryb

13. Dodatkową atrakcją tego miejsca są  kaczki i łabędzie. Spośród chronionych gatunków owadów występują tutaj trzmiele, biegacze, rudnice rude oraz wiele innych. Stawy te stanowią pozostałość po historycznej już gospodarce rybno-hodowlanej i są przedostatnim charakterystycznym elementem naszej ścieżki.

14. Kierując się na północ dochodzimy do stanicy wodnej, gdzie kończymy naszą trasę. Z tego miejsca widoczne są zabudowania MOSiR-u, skąd rozpoczynaliśmy naszą wędrówkę. Alternatywną drogą dla zmęczonych, jest trasa o połowę krótsza ciągnąca się od Zameczku, wzdłuż południowej linii jeziora (linia kreskowa). Prowadzi ona przez skupiska zagajników brzozowych, brzozowo-sosnowych z trzcinnikiem piaskowym w runie. Na torfowiskach przejściowych dobrze rozwinięta jest warstwa mszysta, w której rośnie m.in. mech płonnik.

Uwagi

Informacją zasługującą na zamieszczenie jest to, że prowadzone są szerokie prace związane z rewitalizacją kompleksu parkowego Paprocany. Istotne przedsięwzięcia dotyczą m.in.: wzmocnienia funkcji kąpieliska; ukształtowania terenu dla plenerowych imprez masowych; budowy stanicy wodnej z molem i wypożyczalnią sprzętu sportowego; budowy pomostów drewnianych jako miejsc widokowych i wędkowania; pielęgnacji i przebudowy zielni.

Bibliografia



  • Lipok- Bierwiaczonek Maria, Huta Paprocka, Tychy 2007

  • Lipok- Bierwiaczonek Maria, Sto lat z życia miasta. Tychy i tyszanie w XX wieku, Tychy 2005

  • Grot Czesław, Paprocany. Szkic monograficzny wioski górnośląskiej, Paprocany 1938

  • Kwaśniewiecz D., Seweryn B., Wędrówki po Tychach i okolicy, Tychy 199

  • Kokoszka R., Tychy, przyroda Jeziora Paprocańskiego i jego otuliny

  • Buszman B. z zespołem, Studium waloryzacji przyrodniczej Jeziora Paprocańskiego i jego otuliny oraz wskazanie ograniczeń w sposobie zagospodarowania “zachodniego brzegu” jeziora, Tychy 1997

  • Ratajski G., Poloczek A. z zespołem, Koncepcja rewitalizacji kompleksu parkowego Paprocany w Tychach, Pracownia Planowania Przestrzennego i Architektury w Tychach 200

  • http://pl.wikipedia.org/

  • http:// www.etychy.org/

  • http://www.umtychy.pl/mosir/


Autorzy


Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Zespół Szkół budowlano-mechanicznych nr 5 w Tychach
ul. Edukacji 11
43-100 Tychy
Opiekun grupy:
mgr Bożena Uszok-Jarek,  mgr inż. arch. Agnieszka Furman

Autorzy opisu:
Uczniowie klasy Ia (rok szk. 2006/07) – technik architektury krajobrazu
Opis trasy przygotowały: Edyta Bulanda, Adrianna Frączek, Karolina Grabowska, Agnieszka Kern, Natalia Słonina, Aneta Żurawska.
Zdjęcia: Krystian Bąk, Adrianna Frączek, Marta Danek, Jakubowska Dagna, Wioletta Kozioł, Edyta Sopel
Rysunki i mapa: Aneta Żurawska.

Podziękowania:
Urząd Miasta Tychy, Wydział Rozwoju Miasta i Funduszy Europejskich - mgr Liliana Bielas-Kostyra.
Urząd Miasta Tychy, Wydział Geodezji. Ośrodek dokumentacji geodezyjnej i kartograficznej.
Urząd Gminy w Kobiórze Referat Gospodarki Przestrzennej – mgr inż. Eugeniusz Lubański kierownik referatu.
Major Ryszard Woda.


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka

  • Przekaż swój 1%


  • Bardzo zielone szkoły
  • PayPal

Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do redaktora
519 326 997
Telefon do organizacji
42 632 8118
Fax do organizacji
39 139 6502
Adres www organizacji
www.zrodla.org
www.zieloneszkoly.pl

Wyślij wiadomość


Newsletter

Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Wdrożenie: Divante | PITy 2013 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | parki linowe