Obszar Rekreacyjny "Staw Amelung" w Chorzowie


Województwo: śląskie

Powiat: grodzki Chorzów

 

Obszar rekreacyjny „Staw Amelung” (jest to nazwa nieoficjalna) znajduje się w środkowo zachodniej części miasta Chorzów, przy granicy ze Świętochłowicami, w dzielnicy Chorzów II. Opisywany obszar znajduje się przy ulicy Żołnierzy Września. Od północy i południa ograniczony jest ulicami: 3 Maja, Gołębią i Lipińską. Na obszarze rekreacyjnym nie istnieją żadne zabudowania. Od północy obszar graniczy z nowopowstałym osiedlem domów jednorodzinnych, od południa z wieżowcami typu NRD-owskiego przy ulicy Lipińskiej, na wschodzie znajdują się czteropiętrowe budynki przy ulicy Kingi, natomiast na zachodzie znajduje się grobla rozgraniczająca dwa stawy.

Dojechać tu można środkami komunikacji miejskiej z wielu miejsc naszego regionu. Z Katowic autobusami linii: 840, 632, 165 oraz tramwajem nr 11, ze Świętochłowic autobusem 840 i tramwajem 11, z Gliwic i Zabrza autobusem 840, z Siemianowic autobusami 664, 665 z Rudy Śląskiej tramwajem 11. Zarząd nad obszarem rekreacyjnym „Staw Amelung” sprawuje Urząd Miasta Chorzów. Powierzchnia obszaru wynosi 15,68 ha.


Historia

Opisywany teren jest obszarem poprzemysłowym, przez wiele lat zanieczyszczanym i degradowanym przez człowieka. Obszar obejmował dwa akweny powstałe w latach 20-tych ubiegłego stulecia. W latach 1886-1971 wydobycie węgla prowadzono bezpośrednio pod stawami. Natomiast na terenach znajdujących się w sąsiedztwie akwenów eksploatację prowadzono w latach 1969-71, czego efektem było pojawianie się kolejnych niebezpiecznych zapadlisk. Do niedawna w obrębie akwenów istniały obiekty przemysłowe, m.in. tory kolejowe oraz zabudowania nadszybia szybu Kinga (naprzeciwko stacji paliw PKN ORLEN) należącego do nieistniejącej już KWK Barbara. Był to szyb typu zamułkowego, służący do spuszczania piasku.

Przez wszystkie te lata otoczenie stawów było zanieczyszczane przez okolicznych mieszkańców, którzy tereny te traktowali jak wysypisko śmieci. Obszar pozostawiony sam sobie zaczął zarastać, stając się coraz bardziej niedostępny i niebezpieczny. Taki stan rzeczy trwał do roku 2002, kiedy zostało zawarte pierwsze porozumienie finansowe z Chorzowsko-Świętochłowickim Przedsiębiorstwem Wodociągów i Kanalizacji. Przełom w pozyskaniu środków finansowych nastąpił w 2004 r., kiedy został zaakceptowany do dofinansowania z funduszy unijnych na poziomie 75%. W 2005 roku zawarto umowę z Wojewódzkim i Powiatowym Funduszem Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej na współfinansowanie zadania. Na przełomie lat 2005-2006 przystąpiono do realizacji zadania. 2 lipca 2007 roku nastąpiło uroczyste oddanie parku mieszkańcom Chorzowa przez prezydenta miasta Marka Kopla.

Przyroda

Główną część opisywanego obszaru stanowi staw. Można na nim podziwiać następujące strefy roślin wodnych:

-  rośliny wynurzone: turzyce, tatarak zwyczajny, trzcina pospolita, pałka wodna, oczeret jeziorny - rośliny o liściach pływających: grążel żółty, grzybienie białe

- rośliny zanurzone: wywłócznik kłosowy

Dookoła stawu posadzono wiele sadzonek drzew, zarówno liściastych jak i iglastych oraz krzewy. Na środku stawu znajduje się niewielka wyspa, pochodzenia antropogenicznego, na której wiosną pięknie kwitną rododendrony i azalie. W północnej części obszaru znajduje się dość stromy stok o wystawieniu południowym, na którym posadzono rośliny ciepłolubne.

Gatunki roślin występujące na obszarze rekreacyjnym staw Amelung: azalia (Rhododendron), barwinek pospolity (Vinca minor), berberys (Berberis), brunera wielkolistna (Brunera macrophylla), brzoza brodawkowata (Betula pendula), buk zwyczajny (Fagus sylvatica), cis pospolity (Taxus baccata), dąb czerwony (Quercus rubra), dąb szypułkowy (Quercus robur), dereń białobrzegowy (Cornus alba Elegantissima), dzika róża (Rosa canina), floks szydlasty (Phlox subulata), funkia (Hosta), głowienka pospolita (Prunella vulgaris), głóg (Cratageus),  grab pospolity (Carpinus betulus), grążel żółty (Nuphar lutea), grzybienie białe (Nymphaea alba),  hortensja bukietowa (Hydragena paniculata), hortensja pikowana (Hydrangea serrata), irga (Cotoneaster),  jarzębina (Sorbus aucuparia),  jaśmin (Jasminum), jesion (Fraxinus),  jeżówka purpurowa (Echinacea angustifolia),  języczka pomarańczowa (Ligularia dentata), języczka Przewalskiego (Ligularia Przewalski),  klon zwyczajny (Acer platanoides), kuklik szkarłatny (Geum coccineum),  leszczyna pospolita (Corylus avellana), liliowiec (Hemerocallis),  lipa (Tilia), metasekwoja chińska (Metasequoia glyptostroboides), miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba), modrzew (Larix), naparstnica (Digitalis), odętka (Physostegia), ognik (Pyracantha), ostróżka (Delphinium),  pałka wodna (Typha), pęcherznica kalinolistna (Physocarpus opulifolius), pięciornik krzewiast (Potentilla fruticosa), pigwowiec japoński (Chaenomeles japonica), piorópusznik strusi (Matteuccia struthiopteris), poziomka (Fragaria), przetacznik siwy (Veronica incana),  przetacznik kłosowy (Veronica spicata), rokitnik zwyczajny (Hippophaë rhamnoides), rozchodnik kamczacki (Sedum kamtschaticum), rozchodnik ostry (Sedum acre), rudbekia (Rudbeckia), oczeret jeziorny (Scirpus lacustris), sosna czarna (Pinus nigra), sosna kosodrzewina (Pinus mugo), sosna limba (Pinus cembra), sumak octowiec (Rhus typhina), śnieguliczka biała (Symphoricarpos album),  świerk klujący (Picea pungens), świerk pospolity (Picea abies), tamaryszek pięciopręcikowy (Tamarix pentandra), tatarak zwyczajny (Acorus Calamus), tawuła japońska (Spiraea japonica), tawułka ogrodowa (Astilbe arendsii),  trzcina pospolita (Phragmites australis),  turzyca brzegowa (Carex riparia), ubiorek wieczniezielony (Iberis sempervirens), wajgelia (Weigela), wierzba purpurowa (Salix purpura), wierzba szara (Salix cinerea), winobluszcz (Parthenocissus),  wywłócznik kłosowy (Myriophyllum spicatum). 

Ścieżka

Ścieżka przyrodnicza wokół Stawu Amelung ma za zadanie zapoznać spacerowiczów z bioróżnorodnością oraz przystosowaniem organizmów do życia w środowisku wodnym. Zaobserwować tu możemy również zmiany zachodzące w przyrodzie samoistnie oraz przy ingerencji człowieka w procesie rewitalizacji. Trasę rozpoczynamy w południowo wschodniej części terenu, schodząc z ul. Żołnierzy Września w kierunku stawu. Tu zatrzymujemy się.

1. Płazy. Już z daleka słychać głośny rechot żab. Występują tu żaba trawna, moczarowa, wodna i jeziorkowa oraz inne płazy takie jak traszka zwyczajna, ropucha szara i zielona. Płazy posiadają specjalne cechy przystosowawcze do życia w wodzie: spłaszczone ciało, oczy osłonięte powiekami, palczaste kończyny (u żab połączone błoną), wilgotna skóra oraz workowate płuca. Żaby są zwierzętami drapieżnymi, odżywiają się owadami i drobnymi zwierzątkami, połykając swoje ofiary w całości. Przemieszczamy się w kierunku północnym.

2. Wyspa. Tu możemy podziwiać zamieszkujące niewielką wyspę kaczki krzyżówki oraz łyski. Na uwagę zasługuje porastająca brzegi wyspy roślinność. Obserwujemy tu pałkę wodną, trzcinę pospolitą, tatarak zwyczajny oraz  sitowie jeziorne - to rośliny należące do zbiorowiska roślin wynurzonych.  Rosną w płytkiej wodzie, zakorzenione w dnie, znaczna część znajduje się jednak ponad powierzchnią wody. Zbiorowisko tych roślin tworzy szuwary, które są schronieniem i miejscem lęgowym dla ptaków wodnych, wśród nich zaobserwowano tu również łabędzia niemego oraz kokoszkę. Obchodzimy pierwszą część stawu i zatrzymujemy się na mostku.

3. Rośliny pływające. Stąd mamy doskonały widok na cały obszar stawu Amelung. Spoglądamy na wodę i podziwiamy pięknie kwitnące w okresie letnim grążela żółtego oraz grzybienia białego. Rośliny te należą do zbiorowiska roślin o liściach pływających. Charakteryzują się dużą powierzchnią liści unoszących się na wodzie. Pozwala im to między innymi na utrzymanie ciężaru siedzących na nich żab. Duże okrągłe liście grążela żółtego pokryte są „woskiem”, przez co nie nasiąkają wodą i nie topią się. Korzenie tych roślin zakotwiczone są w dnie zbiornika. Przechodzimy przez mostek i kierujemy się w kierunku placu zabaw. Po drodze zaliczamy punkt 4.

4. Drzewa. Zobaczymy tu między innymi: świerki, sosny, modrzewie, buki, dęby, lipy, jarzębiny, brzozy, graby, leszczyny. Mijamy plac zabaw i wchodzimy na groblę. Stąd dostrzegamy drugi staw.

5. Cichy staw. Cichy, ponieważ wydaje się zapomniany, mało kto odpoczywając nad stawem Amelung wie o jego istnieniu. Choć tak naprawdę nie jest taki cichy. Dla żyjących tam organizmów to prawdziwy raj. Gęste szuwary porastające jego brzeg to wspaniale miejsce dla ptactwa wodnego i płazów. Stojąc na byłym nasypie kolejowym, po których jeszcze w latach 80. jeździł pociąg dowożący piasek z Kopalni Piasku Jaworzno Szczakowa do pobliskich zabudowań szybu Kinga, widzimy dwa krajobrazy przekształcone przez człowieka. Po jednej stronie krajobraz zrewitalizowany, estetyczny, przyjemny dla oka – staw Amelung. Zbiornik ten, do niedawna straszył mieszkańców pobliskiej dzielnicy, teraz stanowi miejsce spacerów i wypoczynku. Wytyczono tu alejki, ścieżki, powstał plac zabaw stanowiący duża atrakcję dla dzieci z pobliskiej okolicy. Po drugiej stronie grobli widzimy niewielkie oczko wodne o genezie powstania podobnej do stawu Amelung, czyli powstałego w wyniku górniczego obniżenia terenu.

Zarówno malutki stawik jak i jego pozostałość od momentu powstania zostały nietknięte przez człowieka, czyli przyroda na tym antropogenicznym terenie ustanowiła swoje prawa. Zbiornik jest porośnięty roślinami o łodygach wynurzonych: pałka szerokolistna, trzcina pospolita. Słychać ptactwo wodne: kaczki krzyżówki i łyski, oraz rechot ropuchy szarej i zielonej, żaby trawnej i wodnej a na brzegu można zobaczyć wędkarzy łowiących niewielkie karasie, czy kiełbie. Przechodzimy groblą, i wracamy w kierunku ul. Żołnierzy Września w kierunku wschodnim. Po drodze możemy podziwiać różnorodne ozdobne rośliny ogrodowe (m.in.: jeżówka, kulik, ostróżka, ubiorek wieczniezielony, języczka pomarańczowa i Przewalskiego, liliowiec, tawułka, tawuła, irga, przetacznik siwy i wiechowaty, barwinek, brunera, rudbekia, naparstnica) oraz płynącą kaskadami wodę z fontanny. Na uwagę zasługują drzewa – miłorzęby. Drzewa te pochodzą z Chin. Miłorzęby są tzw. reliktami, tzn., że są ostatnimi żyjącym przedstawicielami wymarłej już grupy roślin. Dochodzimy do punktu 6.

6. Suchorośla. Tu kończymy naszą ścieżkę i wracamy do ul. Żołnierzy Września. Na dość stromej skarpie, o wystawieniu południowym (będącą kiedyś nasypem kolejowym) rosną rośliny należące do suchorośli (kserofity). Rośliny te do trudnych warunków – wysokiej temperatury i małej ilości wody, przystosowały się przez wytworzenie grubej skórki na liściach, pokrytych „woskiem” oraz ograniczenie liczby szparek.

Uwagi

Na opisywanym terenie znajduje się plac zabaw, wzdłuż alejek porozstawiane są ławki. Samochód zaparkować można na pobliskich osiedlach mieszkalnych.

Silne i słabe strony parku

Samodzielnie przygotowaliśmy i przeprowadziliśmy ankietę wśród mieszkańców dzielnicy. Celem jej było dowiedzieć się, co ankietowani sądzą o utworzonym obszarze rekreacyjnym. Wiele osób uważa, że w okolicy znajduje się mało terenów do wypoczynku, dlatego opinie o powstałym terenie są pozytywne. Ankietowane osoby lubią przebywać na „Amelungu”, najchętniej wypoczywają spacerując. Ponad 85% badanych uważa ten teren za bezpieczny i przyjazny dziecku. Jedyne, czego według ankietowanych tam brakuje, to punkt gastronomiczny.

Bibliografia



  • Licht Wolfgang, Krzewy. Przewodnik kieszonkowy, Warszawa1996

  • Stichmann – Marny Ursula, Kretzschmar Erach, Przewodnik rośliny i zwierzęta, Warszawa 1997

  • Fronczak Jacek (red), Nasza przyroda. Rośliny i zwierzęta Europy, Warszawa 2003

  • Ślósarczyk Janina, Kozik Ryszard, Szlajfer Feliks, Przyroda dla klasy piątej, Warszawa 2000

  • Czerny Andrzej, Grzybowiska – Mnich Krystyna, Lach Henryk, Przyroda dla klasy szóstej, Warszawa 1999

  • Cempulik Piotr, Góra Julia, Ochmann Adrian, Skowrońska Katarzyna, Sochacka Magdalena, Wojtczak Jarosław, Płazy. Cenne miejsca rozrodu w województwie śląskim, część II, Wrocław – Bytom 2004

  • Ulotka wydana przez Urząd Miasta Chorzów, Rewitalizacja zespołów akwenów poprzemyslowych Amelung w Chorzowie

  • Informator, Europejski Chorzów, Chorzów 2007

  • Makowski Tomasz, Park na miejscu dzikich wysypisk [w:] „Gazeta wyborcza”, Katowice 3 lipiec 2007

  • Rewitalizacja zespołu akwenów Amelung [w:] Kronika Chorzowska, Chorzów 4 czerwiec 2005

  • Portal Urzędu Miasta Chorzów, http://www.chorzow.um.gov.pl

  • Portal Pinus. Drzewa i krzewy ozdobne, http://www.pinus.net.pl


Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Szkoła Podstawowa nr 15
ul. 3 Maja 78
41-500 Chorzów
e-mail: sp15chorzow@poczta.onet.pl
Opiekun grupy:
Agnieszka Werwińska Tomasz Zocłoński

Autorzy opisu:
nauczyciele przyrody: Agnieszka Werwińska, Tomasz Zocłoński, członkowie Koła Przyrodniczego działającego przy szkole (uczennice, które włożyły najwięcej pracy w realizację projektu to Angelika Kałdońska i Aleksandra Kokowska) oraz uczniowie klas 4, 5, i 6.
 


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2015 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych