Park Fryderyka Chopina w Gliwicach


Województwo: śląskie

Powiat: grodzki Gliwice

Miasto Gliwice położone jest w południowo-zachodniej Polsce w województwie śląskim, na Wyżynie Katowickiej nad rzeką Kłodnicą. Zarządcą Parku jest Miejski Zakład Usług Komunalnych. Park jest położny w centrum Gliwic w pobliżu ul. Zwycięstwa, która jest jedną z głównych ulic miasta. Rozciąga się na powierzchni 5 ha, a w jego sąsiedztwie zlokalizowana jest sieć spokojnych uliczek. Od wschodniej strony graniczy z ulicą Aleksandra Fredry, na której znajduje się lokalny targ i Miejski Zakład Usług Komunalnych, od strony zachodniej graniczy z ulicą Henryka Sienkiewicza, gdzie stoją piękne przedwojenne wille. Jedna z nich była kiedyś własnością rodziny Schaffgotschów, a obecnie znajduje się w niej przedszkole. Od strony południowej przylega do parku ulica Leona Berbeckiego, która łączy ze sobą wcześniej wymienione uliczki. Dzięki temu, że park leży w centrum miasta, można łatwo go znaleźć oraz dojechać do niego m. in. dwoma liniami tramwajowymi oraz liniami autobusowymi. Park jest ogrodzony fantazyjnie wykutym, stalowym płotem oraz nieregularnie obsadzonym żywopłotem. Do parku można wejść przez 6 pięknych bram: dwie z nich usytuowane są od zachodu (wejście od ulicy H. Sienkiewicza), dwie kolejne od południa (z ulicy L. Berbeckiego), dwie ostatnie od wschodu (wejście od ulicy A. Fredry). Główną atrakcją parku jest czynna przez cały rok Miejska Palmiarnia. W parku znajdują się pomniki: “Gliwiczanom – ofiarom wojen i totalitaryzmu” oraz Fryderyka Chopina, a naprzeciwko niego fontanna. Park jest ciekawy również pod względem flory. Występuje tam wiele interesujących okazów drzew oraz dwa pomniki przyrody. Obecnie park pełni funkcje: rekreacyjną, edukacyjną i wypoczynkową.

Historia

Pierwsza wzmianka o Gliwicach pochodzi z roku 1276. Przez miasto z południa na północ przebiegał bursztynowy szlak handlowy. Obecnie Gliwice to jedno z najbardziej urokliwych miast Śląska, w którym znajdują się liczne zabytki ze wszystkich okresów jego trwania. Od roku 1880 plany miejskiej zabudowy Gliwic ukazują w pełni ukształtowany park miejski im. Fryderyka Chopina. Zajmował 8 ha powierzchni centralnej części miasta pomiędzy Kanałem Gliwickim a Kłodnicą. Charakteryzuje go geometryczna forma i sztuczne linie oraz fantazyjne formy żywopłotów oraz wykorzystanie naturalnego położenia i malowniczej dzikiej zieleni drzew i krzewów. W parku znajdowały się promenada parkowa oraz dukty alei i ścieżek, które przechodziły harmonijnie w system pierścieni ulic w centrum miasta, całkowicie wolnych od ruchu kołowego. Przy głównej promenadzie rosły świerki, modrzewie, klony, kasztanowce, dęby wąskolistne, jesiony, robinie i magnolie a także krzewy ozdobne, liliodendrony i rododendrony. W północnej części zespołu parkowego tuż przy szklarniach znajdował się uroczy Domek Ogrodnika. Niezwykły charakter parku Chopina jest wynikiem umiejscowionej w nim Palmiarni Miejskiej. Dynamiczny rozwój obiektów rozpoczął się w 1924 roku, kiedy zorganizowano dzięki inicjatywie dr. R. Riedel’a wielką wystawę botaniczną, a ściślej – palmową, która była zaczątkiem powstałej w następnych latach palmiarni. Już od 1913 r. rozpoczęto gromadzenie palm i kwiatów. W sierpniu 1925 r. otwarto w nowo wybudowanej palmiarni pierwszy na Śląsku wielki basen o pojemności 120 m3 wody dla największej na świecie rośliny wodnej Victoria regia. Znajdowało się tu ZOO oraz akwarium z egzotycznymi rybami, żabami, żółwiami, a nawet żyły tam dwa aligatory. Od początku funkcjonowała hodowlana szklarnia dla roślin egzotycznych. W pierwszych latach na okres zimowy zamykano część szklarni z basenem. W latach 20. wokół palmiarni założono ogródek skalny z mnóstwem roślin górskich, w tym alpejskich. Gwałtowny rozwój ilościowy roślin i zwierząt, a także wzrost palm spowodował powiększenie palmiarni. W 1935 r. w błyskawicznym tempie wzniesiono wysoką na 12 m szklarnię o powierzchni 504 m2. Stała się ona głównym pawilonem wystawowym. Powiększono też kaktusiarnię i dobudowano akwaria. W 1926 roku palmiarnię odwiedziło około 8 000 osób, a w 1936 roku było ich już 30 000. W 1936 r. w palmiarni znalazła się sprowadzona z Ameryki Południowej anakonda oraz dwa młode pawiany. Kompleksu nie ominęły zniszczenia wojenne. W styczniu 1945 roku palmiarnia uległa całkowitej degradacji, która spowodowała utratę wszystkich zwierząt i całej roślinności, za wyjątkiem największych palm. Dzięki wysiłkowi inż. Krzeczewskiego i pracowników obiektu ponownie otwarto tę placówkę w październiku 1948 r. Powierzchnia nowej palmiarni wynosiła 1376 m2, posiadała około 600 gatunków roślin. Uruchomiono podgrzewany całorocznie basen na rośliny wodne oraz 28 akwariów. W 1947 r. przystąpiono do rozbudowy ogródka skalnego w alpinarium. Dzięki temu palmiarnia stała się po kilku latach jedną z największych tego typu w kraju. W latach 70. kompleks osiągnął szczytowy rozwój. Posiadał wtedy ok. 8000 roślin, w tym ok. 150 palm liczących do 200 lat, kaktusy sięgające 5-6 m, banany, figowce, ananasy i cytrusy. W basenie znów rosła wiktoria królewska, trzcina cukrowa, ryż, cykasy, bawełna, rośliny owadożerne, róża chińska i wiele innych. Zaszła konieczność przeprowadzenia remontu, jednak z rozpoczęciem prac zwlekano, aż do czasu gdy główna konstrukcja groziła zawaleniem. W 1978 r. rozpoczęto przebudowę, najpierw wzniesiono konstrukcje i powłoki nowych pawilonów, a następnie zdemontowano stare szklarnie. Część hal była czynna aż do 1985 r. Ze względu na brak funduszy budową ciągle targały trudności. Obecnie, po unowocześnieniu i poszerzeniu kolekcji, palmiarnia funkcjonuje w nowym architektonicznym kształcie, znacznie bogatsza o egzotyczne okazy. Składa się z czterech pawilonów podzielonych tematycznie. Powierzchnia palmiarni wzrosła do około 2000 m2, a najwyższy pawilon mierzy 22 m co umożliwia dalszy wzrost palm, których wiek datuje się na ponad 100 lat. Prace nad renowacją Parku Chopina rozpoczęto w 1994 r., przywracając jego walory estetyczne i rekreacyjne, z wykorzystaniem dawnych założeń w jego urządzaniu z przełomu XIX i XX wieku. Opracowania projektu podjęła się firma „Aqua-Tech” wraz z Beatą Majerską z zespołem oraz Aleksander Skupin i Krzysztof Nitsch. Grupa ta otrzymała wyróżnienie w konkursie na najlepszą przestrzeń urbanistyczno-architektoniczną w zakresie przestrzeni publicznej województwa śląskiego. Konkurs został zorganizowany w 2001 roku przez Zarząd Województwa Śląskiego przy współpracy Stowarzyszenia Architektów Polskich i Towarzystwa Urbanistów Polskich pod patronatem Marszałka Województwa Śląskiego Jana Olbrychta. Regularnie w parku odbywa się akcja „Jedzenie zamiast bomb” zorganizowana dla głodujących w każdą drugą i czwartą sobotę miesiąca o godzinie 13.30. Posiłki przygotowywane są z warzyw, które nie zostały sprzedane na targu. W parku odbywają się ważne wystawy i koncerty.

Przyroda

Park o powierzchni 5 ha jest usytuowany w centrum miasta. Stanowi prawdziwą oazę ciszy i spokoju. Znajdują się tu liczne alejki spacerowe. Odwiedzający park mogą podziwiać wspaniałe, rzadko występujące okazy dendroflory. Jednym z nich jest pomnik przyrody – dąb szypułkowy, którego obwód na wysokości 130 cm ma 428 cm. Jego wiek jest szacowany na 250 lat. Możemy się również zachwycać rzadko występującym tulipanowcem amerykańskim (o obwodzie 219 cm), platanem klonolistnym (o obwodzie 302 cm), katalpą żółtokwiatową (o obwodzie 180 cm), jarzębem szwedzkim (o obwodzie 238 i 234 cm), iglicznią trójcierniową (o obwodzie 87 cm), bukiem pospolitym (odmiana miedziana o obwodzie 234 cm), leszczyną turecką (o obwodzie 35 cm), głogiem kropkowanym (o obwodzie 35 i 162 cm), wiązem górskim (o obwodzie 349 cm) oraz bukiem pospolitym (odmiana zwisła o obwodzie 196 cm). Najczęściej występującymi drzewami są kasztanowce, klony zwyczajne i lipy szerokolistne oraz drobnolistne. Wśród krzewów w parku znajdziemy: derenia, magnolię, świerk biały, ketmię syryjską, rododendrony, forsycje, berberysy, tawułę, śnieguliczki i jaśminowce. Natomiast wśród traw dominują życica trwała, kostrzewa łąkowa, wiechlina łąkowa oraz mietlica. Na uwagę zasługuje również głaz narzutowy, pomnik przyrody. Park Chopina jest piękny, gdyż odpowiednie służby zajmują się regularnym koszeniem trawy oraz dbają o rośliny, dzięki czemu jest chętnie odwiedzany przez ludzi. Jest miejscem często odwiedzanym, które skłania nie tylko do wypoczynku, ale zatrzymania się w pędzie codziennego życia i zadumy nad przeszłością tego miasta.

Ścieżka

Wybraliśmy taką tematykę naszej ścieżki ze względu na jej walory przyrodniczo-historyczne.
1. Spacer rozpoczynamy przy skrzyżowaniu ulic Barlickiego i Berbeckiego. Pierwszym przystankiem jest pomnik poświęcony „Gliwiczanom – ofiarom wojen i totalitaryzmów”. Symbolizuje on obraz rodziny rozbitej przez wojnę, a jego autorem jest profesor Krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych Krzysztof Nitach. Pomnik ten został odsłonięty 9 września 2001 roku. Stojąc przodem do pomnika, za naszymi plecami, po lewej stronie znajduje się budynek oświaty, a za nim spółka akcyjna WASKO. Następnie kierujemy się na północ do bramy wejściowej. Wchodzimy na teren parku Chopina. Po prawej stronie rosną lipy szerokolistne. Wędrujemy dalej w kierunku północno – wschodnim, mijając zatoczkę zieleni.
2. Dochodzimy do basenu z fontanną, otoczonego trawnikiem, w pobliżu którego znajduje się pięć zacisznych i zacienionych enklaw z ławkami dla matek z wózkami. W okresie letnim basen jest miejscem ochłody dla dzieci. Wokoło niego rosną różnorodne drzewa liściaste.
3. Obchodzimy fontannę z prawej strony. Udajemy się w kierunku północno-zachodnim. Naszym kolejnym przystankiem jest pomnik Fryderyka Chopina. W pierwszym powojennym okresie w Gliwicach do ważnych inicjatyw należały obchody Roku Chopinowskiego. W odległości kilku metrów od fontanny znajduje się pomnik z płaskorzeźbą przedstawiającą twarz Fryderyka Chopina na podstawie porteru Delacroix. Przyczyną jego powstania w Gliwicach było zniszczenie przez okupantów pomnika w Bytomiu. Pomysł stworzenia dzieła zrodził się w środowisku szkoły muzycznej. Cokół pomnika zaprojektował artysta plastyk Zygmunt Acedański, a medalion Jan Wysocki. Odlew wykonano z brązu i granitu w gliwickich zakładach urządzeń technicznych pod kierunkiem inż. Władysława Modzielewskiego. Odsłonięcie pomnika, na który fundusze zbierano podczas koncertów i kwest, nastąpiło 16 czerwca 1949 r.. Na uroczystość tę Marian Kamieński skomponował w Dusznikach suitę symfoniczną pt. „Śladami Fryderyka”. Pomnik znajduje się w otulinie grabów pospolitych, które stanowią tło dla występów koncertowych.
4. Kierujemy się ścieżką w lewo, mijając po drodze lipy szerokolistne i drobnolistne oraz kasztanowce zwyczajne. Skręcamy w prawo, udajemy się w kierunku ulicy Fredry. Po łuku skręcamy w lewo w kierunku Palmiarni Miejskiej. Po prawej stronie napotykamy głaz narzutowy wkomponowany w otoczenie. Z Rozporządzeniem nr 40/2005 z dnia 26.08.2005 r. wojewoda śląski ustanowił go pomnikiem przyrody. Ma obwód 340 cm i wysokość 150 cm. Celem ochrony jest zachowanie głazu ze względów krajobrazowych, naukowych i kulturowych.
5. Zmierzając ścieżką w kierunku wejścia do palmiarni napotykamy rondo, w którego środku rośnie dąb szypułkowy (Quercus robur) uznany uchwałą Rady Miejskiej w Gliwicach za pomnik przyrody. Na wysokości 130 cm ma on obwód 428 cm. Jego wiek jest szacowany na 250 lat. Pień drzewa u podstawy uległ spróchnieniu i częściowemu zniszczeniu.
6. Udajemy się do wnętrza palmiarni, do której prowadzą schody oraz podjazdy dla wózków. Przed budynkiem znajduje się Gunera należącą do największych bylin na świecie. Na terenie palmiarni zajmującym 2000 m2 rośnie ponad 5600 roślin rozmieszczonych w czterech pawilonach tematycznych: rośliny użytkowe, tropikalne, pawilon historyczny oraz pawilon sukulentów. Oprócz roślin znajdują się tam również terraria z gadami, akwaria z żółwiami, egzotyczne papugi i kanarki. Budynek palmiarni miejskiej to nowoczesna konstrukcja architektoniczna, wewnątrz której znajduje się kafeteria i winda. Dodatkowo palmiarnia organizuje liczne wystawy i sprzedaje okazy roślinne. W pawilonie roślin użytkowych zwiedzający odnajdują wiele gatunków roślin wykorzystywanych w życiu codziennym. W środkowej części pawilonu uprawiane są cytrusy. Kolejną prezentowaną grupą są rośliny „przyprawowe”. Wśród nich oprócz kardamonu, lauru i goździka są różne odmiany pieprzu. Zwiedzając ten pawilon, można oglądać największą tu roślinę – bananowca. „W pawilonie tropiku” powietrze jest bardzo wilgotne, a temperatura nie spada poniżej 18? C. Zgromadzone tu rośliny tworzą tzw. piętra, co jest cechą charakterystyczną dla deszczowego lasu tropikalnego. W najniższej strefie tego ekosystemu rosną między innymi begonie i peperon. Rośliny o nieco silniejszym wzroście eksponowane w tym pawilonie to przedstawiciele rodzajów Alocasia i Xanthosoma. Górne piętro dżungli tworzą palmy z rodzaju Washingtonia i Chrysolidocarpus oraz liany. Są i takie rośliny, które opanowały wszystkie poziomy dżungli, np. znane bromelie i storczyki. Choć wśród nich bywają gatunki naziemne, to zdecydowana większość jest epifitami (rośliny samożywne rosnące na drzewach). Osobno prezentowaną kolekcją roślin są paprocie. Nieodłącznym elementem tego pawilonu jest kaskada i oczko wodne, w którym pływają piranie, pielęgnice pawiookie oraz sumy afrykańskie. W trzecim pawilonie historycznym zgromadzono najstarsze i jedne z najbardziej okazałych roślin, jakie można oglądać w Palmiarni, np. palmy feniksów kanaryjskich, których wiek przekroczył 120 lat. Palmiarnia posiada prawdopodobnie najstarszą roślinę tego gatunku w Polsce. Goście mogą odpocząć w specjalnie zaprojektowanej altance. W środkowej części pawilonu w oczkach wodnych rosną papirusy i pandany, a cichy szum kaskady pozwala na chwilę refleksji. W pawilonie sukulentów jest utrzymywana niska wilgotność powietrza i podłoża. Wśród eksponowanych okazów panuje olbrzymia różnorodność pod względem budowy, kształtu, wielkości i miejsca magazynowania wody. Najliczniej prezentowaną jest rodzina kaktusów, licząca blisko 2 tysiące sztuk.
7. Wychodząc z palmiarni, po prawej stronie napotykamy rzeźby lwów z uniesionymi głowami. Wykonane zostały z żeliwa w 1830 roku w Hucie Gliwice według projektu J. G. Schadowa. Początkowo lwy w liczbie trzech znajdowały się na przeciwko banku PKO, koło Willi Caro. W późniejszym czasie dwa z nich zostały przeniesiona do parku.
8. Kierujemy się ścieżką na północny-zachód. Na końcu parku znajduje się dziecięcy plac zabaw „Ogródek Jordanowski”. Ogród ten to specyficzny teren zieleni, zakładany głównie na terenach miast, przeznaczony dla dzieci i młodzieży. Pełni funkcje sprzyjające rozwojowi fizycznemu, społecznemu i psychicznemu. Plac zabaw w parku Chopina jest czynny codziennie od godziny 8.00 do zmroku. Rosną w nim przede wszystkim dęby i klony. Można w nim spotkać głównie rodziców z dziećmi w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym.
9. Z ogrodu Jordanowskiego wracamy w kierunku ulicy Berbeckiego. Po drodze mijamy placyk z nieczynny wodozdrojem wykonanym z piaskowca. Wokół niego rosną lipy i klony. Poidełko wykonane zostało w 1996 roku przez firmę Aqua – Tech. Inwestorem był Urząd Miasta Gliwice. Jego całkowita wysokość wynosi 108 cm, a powierzchnia jest równa 2,20 m2 Usytuowany jest na postumencie o rzucie ośmiokąta o wysokości 7 m i długości boku 65 cm. Składa się z bazy o wysokości 27,5 cm, trzonu o wysokości 51 cm oraz zwieńczenia, które stanowi czara o promieniu 34 cm i głębokości 22,5 cm. Kiedyś do poidełka doprowadzana była instalacja wodna, jednak z powodu częstych dewastacji urządzenia zaprzestano doprowadzania wody.
10. Kierując się na wschód dochodzimy do placu zabaw sportowych. Jest on miejscem spędzania wolnego czasu przez młodzież. Znajduje się tam boisko do piłki siatkowej (siatka jest do wypożyczenia w palmiarni) oraz duża plansza do tzw. „ruchomych szachów”. Dodatkowo w każdą drugą i czwartą sobotę miesiąca o godzinie 13:30 organizowana jest tutaj akcja „Jedzenie zamiast bomb” dla głodujących. Wokół placu rosną kasztanowce i lipy. Naszą ścieżkę dydaktyczną kończymy wychodząc bramą u zbiegu ulic Berbeckiego i Sienkiewicza.


Informacje dodatkowe
infrastruktura: W parku Chopina znajdują się: palmiarnia, plac zabaw i boisko sportowe, pomniki, ławki, kosze na śmieci i odchody zwierząt, szalety na terenie placu zabaw, tablice informacyjne przy bramach.
Silne strony:
- Park jest zadbany, trawa zawsze skoszona, ścieżki i ławki są czyste, kosze na śmieci są regularnie opróżniane, a odchody psie usuwane.
- Lokalizacja parku jest korzystna: znajduje się on w centrum miasta, przez co jest łatwo dostępny dla wielu mieszkańców Gliwic.
- Na terenie parku znajduje się bezpieczny plac zabaw, który urozmaica spacery dzieciom.
- Wewnątrz obiektu usytuowana jest Palmiarnia oraz w jej bliskim otoczeniu pomniki przyrody, które spełniają funkcje edukacyjno-przyrodnicze.
- Brukowane ścieżki umożliwiają spacery w czasie deszczu lub po nim.
- Placyk z boiskiem do siatkówki, oraz plansza do tzw. ”ruchomych szachów” z możliwością wypożyczenia sprzętu z palmiarni, które pozwalają pożytecznie spędzać wolny czas.
- Park jest bezpieczny – oświetlony nocą, ogrodzony, a porządku pilnuje straż miejska.
Słabe strony:
- Brak parkingu – odwiedzający często nie mają gdzie zaparkować samochodu.
- Fragment drogi pomiędzy placem zabaw a resztą parku jest nieodnowiony, przez co wydaje się on „ odcięty” od reszty i mało widoczny.
- Park nie jest zamykany nocą, co zwiększa możliwość dewastacji koszy i ławek oraz kradzieży roślin.
- Brak bezpłatnych toalet na terenie parku.
- Brak przewijaków i bieżącej wody na terenie placu zabaw.

Bibliografia

Eisenreich Wilhelm i Dorothee, Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce, Warszawa 1993
Rostański Krzysztof, Atlas i klucz Drzewa i krzewy, Krzeszowice 2003
Rutkowska Barbara, Atlas roślin łąkowych i pastwiskowych, Warszawa 1971
Seneta Włodzimierz, Dendrologia - część 1 i 2, Warszawa 1987
Traczyk Tadeusz, Rośliny lasu liściastego, Warszawa 1975
Gliwice znane i nieznane. Zabytki Gliwickich Dni Dziedzictwa Kulturowego, Gliwice 2005
Nowiny Gliwickie, numer 44, Gliwice, 1970
„Nasza przyroda Rośliny i zwierzęta Europy”, Warszawa 2003
Rocznik Muzeum w Gliwicach, tom VI, artykuł Jacka Schmidta - “Historia i losy gliwickiej Palmiarni”, Gliwice 1992
Strona Miejskiego Zakładu Usług Komunalnych, http://www.mzuk.gliwice.pl
Strona Miasta Gliwice, http://www.um.gliwice.pl
Wikipedia, http://pl.wikipedia.org/wiki/Palmiarnia_Miejska_w_Gliwicach

Uwagi

Gliwice, 13.06.07r.
Uczniowie ZSO Nr 11
V Liceum Ogólnokształcące
ul. Górnych Wałów 29
44-100 Gliwice
Prezydent miasta Gliwice
Zygmunt Frankiewicz
Urząd Miasta
ul. Zwycięstwa 21
Uczniowie naszej szkoły postanowili zrealizować projekt zaproponowany przez Ośrodek Działań Ekologicznych „Źródła”, którego celem miało być opisanie wybranego parku Gliwic w ramach tworzenia przewodnika pt. „Parki i ogrody oczami młodzieży”.
Po wnikliwej analizie zgromadzonych materiałów na temat Parku Fryderyka Chopina oraz ankiet przeprowadzonych wśród mieszkańców naszego miasta, zwracamy się z uprzejmą prośbą o rozpatrzenie następujących postulatów:
- utworzenie większej liczby miejsc parkingowych w okolicy parku,
- wymiana zniszczonej tabliczki informującej o pomniku przyrody (Dąb szypułkowy),
- remont drogi prowadzącej do Domu Ogrodnika oraz wymiana fragmentu płotu ogradzającego ten budynek,
- budowa ogólnie dostępnych toalet, które znajdowałyby się w ustronnym miejscu na terenie parku.
Przeprowadziliśmy także ankietę wśród mam odwiedzających Park Jordanowski z dziećmi. One także sformułowały kilka ważnych sugestii:
- ograniczenie kamieni znajdujących się na terenie placu zabaw, gdyż są one niebezpieczne dla dzieci (mogą je połknąć, poślizgnąć się na nich lub rzucać nimi w inne dzieci),
- umieszczenie przewijaków w Parku Jordanowskim,
- przymocowanie oparć do huśtawek,
- powiększenie piaskownicy oraz zwiększenie liczby przyrządów do zabawy,
- zwiększenie bezpieczeństwa konstrukcji drabinek,
- zainstalowanie bieżącej wody na terenie placu zabaw.
Wyrażamy głęboką nadzieję, iż pozytywnie ustosunkuje się Pan do wyżej wymienionych postulatów.
Z wyrazami szacunku,
uczniowie klasy IF
o profilu medycznym.

Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Szkoła ZSO nr 11
ul. Górnych Wałów 29
44-100  Gliwice
e-mail: strug@vlo.gliwice.pl
Opiekun grupy:
mgr Magdalena Siekanowicz 
Autorzy opisu:
Aleksandra Bacz, Edyta Grochowska, Katarzyna Grzesiuk, Paulina Janosz, Alicja Kosmalska, Małgorzata Kusto, Paulina Lupa, Sonia Młodzianowska, Magdalena Ochab, Barbara Schwarz, Dominika Sobolewska, Agnieszka Tkocz, Agnieszka Wiśniewska, Magdalena Wójcik, Dominik Zagała
Współpracujacy nauczyciele:
mgr Antonina Dziuban
mgr Izabela Podlas
mgr Sabina Wesoły
Podziękowania:
Autorzy opisuchcieliby serdecznie podziękować:
Pani Magdalenie Siekanowicz za doradztwo merytoryczne oraz pomoc w realizacji projektu.
Pani Antoninie Dziuban i Pani Sabinie Wesoły za korektę językową i rzeczową tekstów zamieszczonych w przewodniku.
Pani Izabeli Podlas za pomoc informatyczną.
Panu przewodnikowi Antoniemu Foksowi i muzykowi (saksofoniście) Krzysztofowi Labiszowi za udzielenie wywiadu.
Pracownikom instytucji MZUK i Palmiarni Gliwickiej, którzy poświęcili nam czas i udzielili cennych wskazówek oraz porad, a także dostarczyli potrzebne materiały podczas realizacji projektu.


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych