Park im. Fryderyka Chopina w Gliwicach (3)


Województwo: śląskie

Powiat: grodzki Gliwice

Park o powierzchni 5 ha położony w centrum miasta, lecz z dala od ruchliwych ulic to oaza ciszy i spokoju. Jego obszar ograniczony jest ulicami: Berbeckiego, Fredry i Sienkiewicza. Nadzór nad parkiem sprawuje Miejski Zarząd Usług Komunalnych w Gliwicach. Na terenie parku znajdują się: Palmiarnia Miejska, ogródek jordanowski, boisko sportowe, szachownica z kostki brukowej, fontanna, kamienny wodotrysk w kształcie misy, Pomnik Fryderyka Chopina, Pomnik Gliwiczanom Ofiarom Wojen i Totalitaryzmów, Domek Ogrodnika. Odbywają się tu Gliwickie Spotkania Teatralne, organizowane są koncerty i wystawy artystyczne (fotografików, rzeźbiarzy). Park pełni więc na terenie miasta funkcje: estetyczną, kulturotwórczą, rekreacyjną i dydaktyczną.

Historia

Idea założenia parku miejskiego w Gliwicach zrodziła się w II połowie XIX w. i ściśle wiązała z intensywnym rozwojem urbanistycznym. W związku z tym, że w ciągu 100 lat liczba mieszkańców miasta zwiększyła się prawie 3 krotne (u schyłku stulecia wynosiła ok. 40 000), celowe stało się wykorzystanie koncepcji J.C. Loudon’a propagującej utworzenie zielonej przestrzeni w granicach szybko rozrastających się Gliwic.

Skrajem parku biegła Promenada (dzisiejsza ul. Berbeckiego). Powstała ona z inicjatywy radnego Deventera. Zaczynała się na wysokości Kanału Kłodnickiego i rozciągała aż do dzisiejszej alei Przyjaźni.

Park Miejski (Stadtpark) zajmował przestrzeń ok. 8 ha. Nad całością prac ogrodniczych czuwał dyrektor R. Riedel. Przy głównej promenadzie i w głębi parku rosły m. in.: świerki, modrzewie, klony, kasztanowce, lipy, dęby, jesiony, robinie i rododendrony. W niektórych alejkach spotkać można było fantazyjnie przycięte żywopłoty i tam też w sezonach letnich eksponowano egzotyczne rośliny. Historyk, autor wielu książek i artykułów o Gliwicach – J. Schmidt tak pisze o parku: „Bez przesady można twierdzić, że był jednym z piękniejszych w tej części Europy nie licząc oczywiście parków stołecznych dysponujących dużymi funduszami. Oprócz stałych klombów i rabatek wszelkich odmian kwiatów każdego roku wystawiano palmy, które czyniły zeń niemal rajski ogród. Znajdowały się w nim ciekawe okazy drzew jak liliodendrony, rododendrony, dęby wąskolistne i modrzewie. Zadbano o spore obszary kwitnących wiosną całymi dywanami białych, żółtych oraz niebieskich krokusów, które każdego roku ściągały tłumy do parku”.

W 1880 r. na terenie parku powstały pierwsze szklarnie o charakterze wystawowym. Z czasem ta prywatna oranżeria została przekształcona w palmiarnię. Bogatą i ciekawą historię palmiarni przedstawiamy poniżej.

W północnej części zespołu parkowego – tuż przy szklarniach wybudowano tzw. Domek Ogrodnika. Na dawnych fotografiach jawił się on jako skromny, piętrowy dom ze ścianami porośniętymi pnączami. Ta niewielka, wydzielona posiadłość – podobnie jak Domek Goethe’go w weimarskim parku – zdawała się wyrażać tęsknotę jego mieszkańców za ideałem życia w naturze.

W Parku Miejskim znajdowały się także pomniki i rzeźby. Pomnik poświęcony pamięci poległych ułanów stacjonującego w Gliwicach regimentu przedstawiał jeźdźca z piką (obecnie na tym miejscu znajduje się obelisk upamiętniający F. Chopina).

Drugi pomnik wzniesiony ku chwale żołnierzy poległych w I wojnie światowej znajdował się na wprost ul. Barlickiego (kilka lat temu powstał w tym miejscu pomnik Gliwiczanom Ofiarom Wojen i Totalitaryzmów). Stały przed nim dwa lwy z uniesionymi łbami. Lwy zaprojektowane zostały przez J.G. Schadowa (autora m. in. Kwadrygi Zwycięstwa na Bramie Brandenburskiej w Berlinie), a odlane z żeliwa w Hucie Gliwickiej w 1830 r. (od 1998 r. lwy strzegą wejścia do Palmiarni).

Około 10 m w lewo od czuwających lwów będących elementem wspomnianego pomnika położony był cmentarzyk żołnierzy pruskich z czasu wojen napoleońskich.

W roku 1949 dla uczczenia 100 rocznicy śmierci największego polskiego kompozytora na skraju parku stanął pomnik F. Chopina. Cokół pomnika zaprojektował Z. Acedański, medalion prof. J. Wysocki, a powstał on dzięki ofiarności społeczeństwa gliwickiego.

W 100 rocznicę zgonu kompozytora w parku otwarto również estradę koncertową.

Historia parku to nie tylko chwile wzniosłe, ale i trudne. Należy do nich zaliczyć głównie zniszczenia spowodowane II wojną światową, czy też lata 70. i 80. (okres powojennej modernizacji palmiarni). Był to czas, w którym piękny park marniał, którym zawładnęli ludzie marginesu. Problemy parku zakończyły się pod koniec XX w., wraz z oddaniem zwiedzającym palmiarni i ogrodzeniem go w 2000 r.

Losy gliwickiej palmiarni
Jesienią 1924 r. dyrektor ogrodnictwa R. Riedel zorganizował wielką wystawę botaniczną. Miała ona służyć temu, aby zainteresować mieszkańców Gliwic oraz ewentualnych fundatorów potrzebą budowy palmiarni w miejsce istniejących w parku od 1880 r. szklarni. Już od 1913 r. na potrzeby wystawy gromadzono w nich palmy i kwiaty. Na powierzchni ok. 1000 m² wyeksponowano palmy pochodzące głównie z rejonu M. Śródziemnego. Drzewa miały wysokość ok. 5-6 m, liczyły 60-70 lat. Między palmami i kwiatami (głównie chryzantemami) wkomponowano ławki, dzieła sztuki (m. in.: kopię Dyskobola Myrona, posągi: Afrodyty, chłopca czytającego książkę, mężczyzny z nagim torsem oglądającego krytycznym okiem wyrzeźbioną przez siebie postać kobiety).

W 1925 r. w nowowybudowanej palmiarni otwarto pierwszy na Śląsku basen o pojemności 120 m³ dla największej na świecie rośliny wodnej – Wiktorii Królewskiej (Victoria regia). Palmiarnia zaczęła gromadzić okazy ciekawych roślin ze wszystkich kontynentów. Zbudowano także: kaskadowy wodospad, fontanny, akwaria, terraria, ptaszarnię oraz klatki dla egzotycznych zwierząt. Powstała szklarnia hodowlana, tzw. mnożarka dla roślin egzotycznych. W latach 20. wokół palmiarni założono ogródek skalny z roślinami górskimi (w tym alpejskimi). Przybywały tu wycieczki z całego kraju, a nawet z zagranicy.

W 1926 r. palmiarnię zwiedziło ok. 8000, a w 1927 r. już 17949 osób. Do końca lat 30. cena biletu wynosiła zaledwie10 fenigów (125 g tabliczka czekolady kosztowała w tym czasie 25 f). Palmiarnia wzbogacała wiedzę o życiu roślin i zwierząt, pozwalała przyjemnie spędzić czas, wpływała na świadomość w odniesieniu do ochrony przyrody gwałtownie ginącej na Śląsku. Szybki rozwój zbiorów (małpy afrykańskie, chińskie, jawajskie, brazylijskie; koczkodan; papugi; papużki; ryby; żmije; węże; żółwie; świnki morskie; jeże; kawa; sago; cynamony; pieprz; mimozy; orchidee; hiacynty wodne; trzcina cukrowa; ryż; agawy…), a także wzrost palm spowodował konieczność powiększenia palmiarni.

W 1935 r. w błyskawicznym tempie (10 tygodni) wzniesiono szklarnię o wymiarach: 28 m dł., 18 m szer. i 12 m wys. W 1936 r. w terrarium pojawiła się anakonda, zaś w ZOO dwa młode pawiany. Powiększono kaktusiarnię i dobudowano następne akwaria.

Mimo trwającej wojny w 1941 r. zwiedziło palmiarnię 40000 gości. Niestety w 1945 r. palmiarnia uległa zupełnemu zniszczeniu. Głównym tego powodem były działania wojenne, brak opieki i pożywienia. Wybite szyby, zniszczona kotłownia i trzaskający mróz dopełniły reszty. O skali dewastacji świadczy powojenny plan utworzenia zajezdni autobusowej w hali dawnej palmiarni.

Dzięki ogromnemu wysiłkowi wielu Gliwiczan w 1948 r. doprowadzono do ponownego otwarcia placówki. Powierzchnia nowootwartej palmiarni wynosiła 1376 m². Uruchomiono podgrzewany basen na rośliny wodne, urządzono: akwaria, ogródek skalny, fontannę z basenem, kaktusiarnię. Z roku na rok przybywało roślin i ryb akwariowych. Do szczytowego rozwoju palmiarnia doszła w latach 70. (liczba zbiorów sięgała 8000).

Pogarszający się stan techniczny obiektów i wzrost zagrożenia dla zwiedzających wymusił w 1985 r. decyzję o zamknięciu palmiarni. 30.01.1998 r. palmiarnia po gruntownym remoncie została ponownie otwarta i czeka na gości.

Przyroda

Park jest bardzo zróżnicowany pod względem dendrologicznym. Występują tu gatunki drzew i krzewów powszechnie spotykane w polskich parkach czy lasach: dęby, klony, topole, lipy, kasztanowce. Doskonale komponują się z nimi egzotyczne okazy roślin: ambrowiec amerykański, surmia (Catalpa), tulipanowiec czy gunnera. Ta różnorodność gatunkowa powoduje, że jest to miejsce atrakcyjne przez cały rok. Wiosną uwagę przykuwają kwitnące: forsycje, różaneczniki, kasztanowce, jaśminowce, katalpy, tulipanowce i wiele innych. Latem park zachwyca kolorami liści: od jasnozielonych (platany, tulipanowce) poprzez srebrzystobiałe (klon srebrzysty, jarząb szwedzki) oraz ciemnozielone (dęby) do purpurowo-czerwonych (berberysy, buk odm. purpurowa).

Dodatkowym elementem dekoracyjnym w tym okresie są palmy wystawiane na teren parku. Jesień zmienia jego obraz, zanim liście opadną z drzew, stają się: pomarańczowe, purpurowe, czerwone lub złociste. Zimą widoczne są walory dekoracyjne kory niektórych drzew, ciekawe formy lub kolory pędów. Biel śniegu podkreśla urodę nielicznych w parku krzewów iglastych.

W parku znajduje się wiele cennych okazów dendroflory. Należą do nich: dąb szypułkowy o obwodzie pnia – 443 cm, (pomnikiem przyrody), tulipanowiec amerykański o obwodzie – 219 cm, glediczja trójcieniowa o obwodzie – 87 cm, platan klonolistny o obwodzie – 302 cm, surmia żółtooliwkowa o obwodzie – 180 cm, buk pospolity odm. purpurowa o obwodzie – 234 cm, buk pospolity odm. zwisła o obwodzie – 196 cm, leszczyna turecka o obwodzie – 35 cm, jarząb szwedzki o obwodzie – 238 i 234 cm, głóg kropkowany o obwodzie – 162 i 35 cm, wiąz górski o obwodzie – 349 cm i wielopienny klon srebrzysty.

Takie skupisko roślinne jest doskonałym środowiskiem do życia zwierząt. W koronach drzew przemykają zwinne wiewiórki zwabione dużą ilością orzechów i żołędzi, słychać śpiew ptaków.

Ścieżka

Wchodząc do parku bramą od ul. Berbeckiego mijamy po lewej stronie pomnik poświęcony Gliwiczanom Ofiarom Wojen i Totalitaryzmów. Tuż za nim rośnie majestatyczny wielopienny klon srebrzysty, a dalej tulipanowiec amerykański. Na wschodnim krańcu parku znajduje się fontanna z basenem, obok której usytuowany jest pomnik Fryderyka Chopina – patrona parku. Jest on wykonany z granitu i brązu, ma wysokość 6 metrów. Obok pomnika rośnie platan klonolistny, ze względu na cienką łuszczącą się korę żartobliwie zwany „drzewem striptizowym”.

Wędrując alejką w kierunku północno-zachodnim ujrzymy przed sobą potężny dąb szypułkowy. Jest to swobodnie rosnące drzewo z szeroką koroną, grubymi konarami i krótkim pniem. U podstawy pnia znajduje się duża nisza. Zmieściło się w niej „eksperymentalnie” sześciu szóstoklasistów. Po prawej stronie alejki umieszczono duży głaz narzutowy, a obok posadzono gunnerę manicata. Kształtem liści i pokrojem przypomina ona łopian, jest jednak znacznie większa. Na stanowiskach naturalnych rośnie w Malezji, na Hawajach, Nowej Zelandii, a także Ameryce Południowej oraz Afryce. W północno - wschodniej części parku znajduje się Palmiarnia Miejska. Wejścia do niej strzegą dwa lwy z uniesionymi łbami.

Palmiarnia Miejska jest prawie 120-letnim obiektem. Jest to wymarzone miejsce do odpoczynku dla tysięcy zwiedzających, którzy chcą poczuć zapach tropiku i powiew pustyni.

Nowoczesna budowla o konstrukcji kratowanej, zbudowana z aluminium i leksanu jest ciekawym obiektem architektonicznym Śląska – dostosowanym do zwiedzania przez wszystkich – w tym osoby niepełnosprawne. W czterech pawilonach ekspozycyjnych na powierzchni 2000 m2 zgromadzono ok. 6000 roślin pochodzących z różnych zakątków świata. Palmiarnia stała się również domem dla egzotycznych zwierząt. Można tu obejrzeć akwaria z żółwiami, gady w terrariach czy egzotyczne papugi i kanarki. Na terenie Palmiarni znajduje się także alpinarium.

Pawilon 1 – Rośliny użytkowe. Eksponowanych jest tutaj ponad 200 roślin. W różnych porach roku kwitną i owocują rośliny cytrusowe, bananowce, kawa, figi czy goździki. Zgromadzono wiele gatunków roślin „przyprawowych”, przydatnych w każdej kuchni. Do najbardziej cenionych należą: liczne gatunki pieprzu, cynamon, kardamon i wiele innych. Egzotyczną atmosferę podkreśla świergot ptaków.

Pawilon 2 – Rośliny tropikalne. W najcieplejszym pawilonie zgromadzono roślinność lasu tropikalnego. Największe wrażenie sprawiają okazy z rodzajów: Anturium czy Alocasia. Na porosłych mchem pniach drzew rosną epifity. Obok kaskady wodnej umieszczono kolekcję begonii, peperonii i roślin owadożernych. Dużą atrakcją jest możliwość zobaczenia piranii pływających w oczku wodnym i kilkunastometrowych pnączy, które w walce o światło docierają aż po sam dach.

Pawilon 3 – Historyczny. W tym miejscu rosną najstarsze rośliny pamiętające początki Palmiarni. Podziwiać tu można liczne gatunki palm (najstarsze feniksy mają prawie 150 lat), czy kilkunastometrowe araukarie. W oczkach wodnych pływają karasie, karpie i amury.

Pawilon 4 – Sukulenty. Rośliny tego pawilonu pochodzą z pustyń i suchych obszarów górskich obu Ameryk, Australii i południowej części Afryki. Kolekcja liczy ponad 2000 roślin. Zobaczyć tu można różne formy przystosowania się roślin do niesprzyjających warunków środowiska.

Po wizycie w Palmiarni udajemy się alejką w kierunku północno-zachodnim. Po lewej stronie alei widoczny jest krzew glediczii trójcieniowej. Kilka metrów dalej widać charakterystyczną koronę buka pospolitego odm. purpurowa. Na prawo – tuż przy szklarniach – znajduje się tzw. Domek Ogrodnika. W północnej części parku usytuowano ogródek jordanowski dla dzieci. Na jego terenie jest piaskownica, karuzela i huśtawki. Oprócz nich na placu można znaleźć: samochodziki na sprężynach, zjeżdżalnię oraz zestaw gimnastyczno-sprawnościowy. W ogródku rośnie ogromna surmia żółtokwiatowa oraz buk pospolity odm. zwisła o fantazyjnie powyginanych i splecionych gałęziach.

Kierując się do wyjścia przy skrzyżowaniu ulic Berbeckiego i Sienkiewicza mijamy kamienny wodotrysk. Kolejnym przystankiem w naszym spacerze będzie boisko do gry w siatkówkę. Niezbędny sprzęt sportowy możemy wypożyczyć z Palmiarni.

Zmęczeni rozgrywkami, spacerem lub trudami dnia codziennego mogą odpocząć na jednej z wielu parkowych ławek, ustawionych zarówno w miejscach słonecznych jak i zacienionych.

Informacje dodatkowe

Park dostępny jest dla zwiedzających w okresie: kwiecień – wrzesień w godzinach 6.30 – 22.30, a od października do marca w godzinach 6.30 – 20.30. Z ogródka jordanowskiego można korzystać od godziny 8.00 do zmierzchu. Palmiarnia otwarta jest od wtorku do piątku w godzinach 9.00 – 18.00, a w soboty i niedziele od godziny 10.00 do 18.00. Na jej terenie znajduje się kawiarnia i sklep, w którym można nabyć ciekawe rośliny doniczkowe. Miejsca parkingowe dla samochodów osobowych i autokarów znajdują się wzdłuż ul. Dubois (ulica równoległa do ul. Fredry).

Bibliografia

Seneta Włodzimierz, Dendrologia, Warszawa 1991
Palmiarnia Miejska w Gliwicach, MZUK Gliwice
Inwentaryzacja krajoznawcza województwa katowickiego, zeszyt 10, Miasto Gliwice, część 2 Centrum, Regionalna Pracownia Krajoznawcza PTTK, Katowice 1997
Bajda Janina, „Życie muzyczne”, „Zeszyty Gliwickie”, z. 17, Gliwice 1986, s. 361 – 363
Maj Ewa, Gliwice miasto wyjątkowe, [w:] „Zielona liga”, nr 101, s. 27
Rościszowski Piotr, „Przewodnik turystyczny. Gliwice i okolice”, Gliwice 2003, s. 57 – 58
Schmidt Jacek, „Historia i losy gliwickiej palmiarni”[w:] „Rocznik Muzeum w Gliwicach”, t. VI, Gliwice 1992, s. 155 – 172
Polok-Kin Marlena „Wśród egzotycznej zieleni” [w:] Dziennik Zachodni z dn. 29.06.2006
Strona internetowa Diecezji Gliwice http://www.ggn.kuria.gliwice.pl/2001/index.php?numer=17&art=6, maj 2007
Strona internetowa http://www.itc.polsl.pl/guide/atrakcje.html, maj 2007
Strona internetowa Miejski Zarząd Usług Komunlanych w Gliwicach http://www.mzuk.gliwice.pl/, maj 2007
Wikipedia. Wolna Encyklopedia http://pl.wikipedia.org/wiki/Palmiarnia_Miejska-_w_Gliwicach, maj 2007
Strona internetowa Urzędu Miasta w Gliwicach http://www.um.gliwice.pl/index.php?id=10508/1, maj 2007
Miejski Serwis Internetowy Gliwic http://www.um.gliwice.pl/index.php?id=64/1, maj 2007
Strona internetowa Uniwersytetu Trzeciego Wieku na Uniwersytecie Śląskim w Katowicach http://utw.us.edu.pl/gliwice.php, maj 2007
Strona internetowa Wiadomości24.pl http://www.wiadomosci24.pl/artykul/fotoreportaz_dokad_uciec_przed_szaroscia_17288.html, maj 2007
Strona internetowa Sklepu zoologicznego http://www.zwierzak.com/index.php?s=vjuall3k&grkat=ciekawe_miejsca, maj 2007

Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Szkoła Podstawowa nr 21
ul. Reymonta 18a
44-103 Gliwice
e-mail: sp21gliwice@poczta.onet.pl
Opiekun grupy:
Beata Korczewska, Iwona Taracińska, Joanna Jarota
Autorzy opisu:
Część historyczna – Patrycja Gawińska, Paulina Pawlik, Barbara Nowakowska.
Część przyrodnicza – Sara Malicka, Aleksandra Rypel, Karolina Kochel, Gabriela Zasada, Magdalena Pielot, Monika Marciniak, Kamil Jasiński, Mateusz Krupski, Przemysław Babula.
Współpracujacy nauczyciele:


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych