Park im. Ignacego Włodzimierza Garbolewskigo w Sochaczewie


Województwo: mazowieckie

Powiat: sochaczewski

Park im. I.W. Garbolewskiego (pierwotnie park Czerwonkowski) jest przykładem XIX-wiecznego ogrodu dworskiego. Szczególne jego walory to cenny starodrzew a także staw, odgrywający ważną rolę w kompozycji całego założenia. W środku parku znajduje się klasycystyczny dwór, obecnie Szkoła Muzyczna I i II stopnia.

Dwór dzieli park na dwie części. Część północno-zachodnia o regularnym układzie osiowym. Symetrycznie po obu stronach osi biegną równoległe do niej dwie alejki, zwieńczone półkoliście przy wejściu do parku. Część południowo-wschodnia ma charakter ogrodu krajobrazowego. Szczególne miejsce w kompozycji przestrzennej zajmuje staw. Obecnie wyznacza on granicę parku od południowego zachodu.

Powierzchnia parku wynosi 4,24 ha, w tym:
. powierzchnia stawu 7300m2,
. powierzchnia zabudowy zabytkowej 635m2,
. powierzchnia zabudowy współczesnej 490m2.
Obiekt znajduje się w środkowo-wschodniej części Sochaczewa, między torami kolejowymi PKP relacji Warszawa - Łowicz, a trasą kolejki wąskotorowej; w narożniku ulic Józefa Piłsudskiego i Bartosza Głowackiego.

Pod względem geograficznym teren parku usytuowany jest na obszarze Kotliny Warszawskiej w obrębie Niziny Mazowieckiej, około 2,5 km na północny wschód od ujścia rzeki Pisi do Bzury.

Park wspólnie z dworem po 1945 roku przeszedł na własność Skarbu Państwa. Obecnie dwór wraz z południowo-wschodnią częścią parku użytkowany jest przez Szkołę Muzyczną I i II stopnia, natomiast część północno-zachodnia parku pozostaje pod opieką Urzędu Miasta Sochaczewa.

Historia

Na terenie wsi Czerwonka, na przedmieściach Sochaczewa, około roku 1800 powstaje dwór budowany dla rodziny Błeszyńskich, prawdopodobnie według projektu Hilarego Szpilowskiego. Jest to budowla klasycystyczna, zwrócona frontem ku północnemu zachodowi, murowana z cegły, tynkowana i boniowana. Wzniesiona na planie prostokąta, jedenastoosiowa, parterowa na piwnicach sklepionych kolebkowo. Trójosiowa część środkowa jest piętrowa, poprzedzona od frontu portykiem z czterema kolumnami toskańskimi.

W skład zespołu dworskiego wchodził również dom ogrodnika, pochodzący z połowy XIX wieku, usytuowany równolegle do głównej osi parku. Dom istniał do połowy lat sześćdziesiątych XX wieku (opowiadała o nim żyjąca najstarsza córka ostatniego mieszkającego w tym domu, ogrodnika).

W latach 1817-1823 kolejnym właścicielem Czerwonki był Jan Nepomucen Toczyski, marszałek powiatu błońskiego, a w latach 1823-1843 Augustyn Radwan, dowódca pułku piechoty liniowej Wielkiego Księcia Michała.

Od 1855 roku Czerwonka była w posiadaniu rodziny Garbolewskich (od 1930 - własność I.W. Garbolewskiego, a po jego śmierci, w 1937 roku, jego żony - Haliny z Grzybowskich). W tym okresie powstaje dobudówka do pierwotnej bryły dworu, usytuowana przy południowo-wschodnim szczycie wcześniejszego budynku oraz rodzaj oranżerii przy szycie północno-zachodnim.

W czasie II wojny światowej Czerwonkę zajęli Niemcy. W pałacu zamieszkał dr Hans Scheu, pełniący funkcję starosty sochaczewskiego. W 1944 roku dwór stał się siedzibą generała Ericha von dem Bacha, który dowodził stąd działaniami wojsk niemieckich przeciwko powstańczej Warszawie. W roku 1045 majątek Czerwonka rozparcelowano, a jej dziedziczka Halina Garbolewska została zmuszona przez władze komunistyczne do opuszczenia miasta. Obecnie gospodarzem dworku jest Państwowa Szkoła Muzyczna I II stopnia.

Z powodu braków danych historycznych na temat dziejów parku sprzed 1855 roku, przyjęto, na podstawie analizy stanu istniejącego oraz materiałów fotograficznych, datę jego powstania lub gruntownego przekształcenia na połowę XIX wieku. Należy przypuszczać, że czas objęcia majątku prze rodzinę Garbolewskich jest początkiem kompozycji parkowej, która w zasadniczych zrębach przetrwała do dnia dzisiejszego.

Przyroda

Park I.W. Garbolewskiego decyzją nr 33 z dnia 02.01.1962 roku wpisany został do rejestru zabytków. Obecnie obszar parku pełni funkcję rekreacyjną. Jest miejscem spacerów i wypoczynku mieszkańców miasta.
Dominującymi gatunkami drzew są tu: lipa drobnolistna (Tilia cordata), robinia akacjowa (Robinia pseudoacacia), dąb szypułkowy (Qercus robur), grab pospolity (Carpinus betulus). Gatunki uzupełniające to: jesion wyniosły (Fraxinus excelsior), kasztanowiec biały (Aesculus hippocastanum), wiąz pospolity (Ulmus carpinifolia), brzoza brodawkowata (Betula pendula). Jest również duży udział bzu czarnego (Sambucus nigra) tworzącego zarośla w otoczeniu stawu i rozwijającego się w podszycie drzew południowo-wschodniej części parku.

Dominujący ilościowo drzewostan określa się jako 65-95 letni, poza tym 7 sztuk drzew oceniono na 120 lat, 3 sztuki na około 130 lat, 4 sztuki na około 140 lat. Najstarsze drzewo - pomnikowy dąb szypułkowy osiąga wiek okolo250 lat.

Stan zdrowotny drzewostanu jest niestety niezadowalający. Zaobserwowano próchniejące pnie, uszkodzenia mechaniczne pni, zasychanie gałęzi i konarów a także zamieranie całych egzemplarzy (głównie robinii).

Park jest także miejscem życia wielu gatunków ptaków. Można usłyszeć i zobaczyć ziębę (Fringilla coelebs), dzięcioła dużego (Dendrocopos major), pełzacza ogrodowego (Certhia brachydactyla), sikorę bogatkę (Parus major), kowalika (Sitta europaea) oraz na stawie kaczkę krzyżówkę (Anas platyrhynchos).

Ścieżka

Ścieżkę zaprojektowano biorąc pod uwagę głównie walory przyrodnicze parku. Każdy przystanek został wyznaczony w oparciu o istniejące alejki.

Wędrówkę po parku rozpoczniemy wejściem głównym od strony ulicy J. Piłsudskiego.
 

Przystanek 1
Wchodząc wejściem głównym dochodzimy do marmurowej tablicy z nawą parku. Z obu jej stron znajdują się dwie okazałe lipy drobnolistne, o obwodzie pnia odpowiednio 270cm i 295cm i wieku okolo120 lat. Ich rozłożyste korony przyciągają wzrok każdego, kto odwiedza to miejsce. Z tego miejsca rozchodzą się dwie równoległe alejki, zwieńczone półkoliście przy wejściu do parku.
 

Przystanek 2
Kierujemy się w lewo jedną z alejek, przechodząc w pobliżu robinii akacjowej do najokazalszego drzewa parku - dębu szypułkowego. Obwód pnia tego okazu wynosi 465 cm, jego wysokość około 25 metrów, a wiek blisko 250 lat. Drzewo to zastało uznane za pomnik przyrody. Na rzeźbionych ławeczkach w pobliżu dębu siadają spacerowicze i w jego cieniu słuchają muzyki dochodzącej ze Szkoły Muzycznej.
 

Przystanek 3
Idąc dalej alejką, w pobliżu bramy wjazdowej od strony ulicy Głowackiego dochodzimy do samotnie rosnącego kasztanowca białego. Drzewo o obwodzie pnia 315 cm i pięknej, rozłożystej koronie, każdego roku produkuje ogromne ilości kasztanów. Dlatego też jesienią można tu spotkać grupy dzieci, które potrafią z nich wyczarować najróżniejsze postacie ludzi i zwierząt.
 

Przystanek 4
Przechodząc obok kasztanowca dochodzimy do alei grabowej. Rozciąga się ona wzdłuż ulicy Głowackiego. Drzewa utworzyły tu z dwóch stron, na długości około 50 metrów, gęsty szpaler. Graby te mają około 90 lat i niestety zaczynają powoli usychać. Nadal jednak wędrując aleją można usłyszeć charakterystyczny śpiew zięb, które właśnie to miejsce najbardziej sobie upodobały.
 

Przystanek 5
Alejka grabowa doprowadza nas do największej polany, na którą rozpościera się widok z tarasu dworu. W centralnej jej części samotnie rośnie jawor (odmiana purpurowa). Ma około 100 lat. Jego piękne, z czerwonym odcieniem liście musiały przyciągać wzrok dawnych właścicieli dworu. Obecnie spacerując po parku również nie można go nie zauważyć.
 

Przystanek 6
Kolejny przystanek to dziewiętnastowieczny, klasycystyczny dwór czerwonkowski. Jest to budynek wzniesiony na planie prostokąta. Elewację obiektu zdobi boniowanie, będące naśladownictwem muru z ciosanych kamieni. Dach dworu jest czterospadowy niegdyś kryty czerwoną dachówką, obecnie blachą. W połaciach dachowych znajdują się owalne okienka, zwane lukarnami. Pałac ma dwutraktowy układ wnętrz, z korytarzem pośrodku.

Do 1945 r. był własnością rodziny Garbolewskich, obecnie gospodarzem obiektu jest Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia im. Fryderyka Chopina. Potrzeby szkoły spowodowały podjęcie decyzji o rozbudowie pałacu poprzez dobudowanie od południowego wschodu skrzydła mieszczącego salę koncertową.
 

Przystanek 7
Asfaltowa aleja prowadzi nas do pięciu okazałych kasztanowców. Drzewa te, których wiek szacuje się na około 80 lat, doskonale pamiętają ostatnich właścicieli dóbr czerwonkowskich. Ich ogromne korony, ciemno zielone dłoniasto złożone liście przyciągają wzrok każdego spacerowicza. W pobliżu drzew znajduje się kamienny stół do gry w szachy. Zasiadają przy nim miłośnicy tej gry i przy bacznej obserwacji, siedzących na ławeczkach kibiców długo rozgrywają partie szachowe.

Ustawione wzdłuż alejki stylowe lampy, zapalane o zmroku dodają dodatkowo temu miejscu tajemniczości i bajkowości.
 

Przystanek 8
Staw parkowy o powierzchni 0,73 ha, średniej głębokości 0,7 metra, długości 276 metrów i średniej szerokości 26,5 metra jest dużą atrakcją tego terenu. Powstał on przez spiętrzenie wody na istniejącym cieku. Woda do stawu wprowadzana jest przez przepust drogowy. Brzegi stanu porastają wierzby płaczące, opuszczając swoje wiotkie gałęzie wprost do wody. Staw stał się od wielu lat miejscem życia, gnieżdżenia i wyprowadzania lęgów przez kaczki krzyżówki. Czasami zalatuje tu para łabędzi niemych, dostojnie pływając wśród mniejszych od siebie ptaków.
Opuszczamy już park. Kierujemy się w stronę wyjścia (od ulicy Piłsudskiego). Jeszcze jeden rzut oka na lipy, dęby graby brzozy i ... do następnego spotkania.

Bibliografia

Seneka Włodzimierz, Dolatowski Jakub, Dendrologia, Warszawa 1997
Eisenreich Wilhelm i Dorothee, Przewodnik Do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce, Warszawa 1993
Hensel Wolfgang, Drzewa, Rozpoznawać - Podziwiać - Chronić, Warszawa 2000
Turczyk Grzegorz Aleksander, Historie sochaczewskie, Sochaczew 2001
Strona Urzędu Miasta Sochaczew - http://www.sochaczew.pl
Strona Urzędu Gminy Sochaczew - http://www.sochaczew.waw.pl

Uwagi

Mocne strony parku: dużo ciekawych zakątków, cisza i spokój, bogata szata roślinna, duża ilość ławek, koszy na śmieci, stylowe oświetlenie, pozwalające na bezpieczne spacerowanie po parku nawet w godzinach wieczornych, doskonałe warunki do wypoczynku.
Słabe strony parku: brak toalet i ogrodzenia od strony ulicy Głowackiego. Brak ogrodzenia przyczynia się do wydeptywania ścieżek przez tereny zielone parku.

Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Gimnazjum nr 1 im. Jana Pawła II
ul. Hanki Sawickiej 7
96-500 Sochaczew
e-mail: gim1soch@oswiata.org.pl
Opiekun grupy:
Alina Okraska 
Autorzy opisu:
uczniowie klasy ekologicznej - Bartosz Hutkowski, Jakub Sobieraj, Marcin Kembłowski, Patryk Siekiera, Filip Bolomowski, Bartłomiej Szewczyk
Współpracujacy nauczyciele:
Podziękowania:
Autorzy projektu serdecznie dziękują:
- nauczycielom biologii za pomoc merytoryczną, korektę i ocenę pracy,
- Urzędowi Miasta Sochaczew za pomoc w uzyskaniu danych i ich udostępnienie,
- mieszkańcom Sochaczewa za przekazanie dodatkowych szczegółów dotyczących parku.


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych