Park im. Jana Matejki w Łodzi

Położenie: ul. Narutowicza, Matejki, Szpital Barlickiego

Historia

Ten niewielki park położony naprzeciwko biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego jest jedynym w Łodzi ogrodem w stylu francuskim. Założony został w 1924 roku na wzór Wersalu przez senatora Aleksandra Heimana-Jareckiego (fundatora m.in. Biblioteki im. Józefa Piłsudskiego, którego ojciec Edward Heiman-Jarecki ufundował gmach Gimnazjum Polskiego - obecnie I LO im. Mikołaja Kopernika). Przy planowaniu ogrodu uczestniczyli Naczelnik Plantacji Miejskich i znany projektant Edward Ciszkiewicz (pracował przy projektach parków Źródliska oraz 3 Maja) oraz Z. Hellwig. Nie został zrealizowany projekt budowy pałacu, który miał się mieścić w północnej części parku (gdzie obecnie znajduje się fontanna). Pomimo tego, że prace były już rozpoczęte, senator zaniechał budowy po śmierci żony Antoniny Edmee Heimanowej z Rueffów (której niedawno odnowiony grób znajduje w części katolickiej Starego Cmentarza). Powstały jedynie, zachowane do dzisiaj, zabudowania gospodarcze oraz domek dla ogrodnika. Znajdują się one w północno-wschodniej części parku, przy wyjściu na ul. Matejki. Park nabył wojewoda łódzki , planował on również wybudować tam rezydencję, jednak ze względu na zmianę na stanowisku wojewody, ten plan również nie został zrealizowany. Od 1938 r., kiedy ogród został zakupiony przez Magistrat Miasta Łodzi, jest parkiem publicznym. Pomimo zmieniających się właścicieli, parkiem zajmował się wciąż jeden ogrodnik J. Pankowski. Po przeprowadzeniu niewielkich zmian, park został udostępniony do zwiedzania. W miejscu planowanego budynku miał powstać ogródek jordanowski, jednak podczas okupacji, zamiast placu zabaw powstał basen przeciwpożarowy (do jego budowy wykorzystano wykopane kilka lat wcześniej doły pod fundamenty). W tym czasie z parku korzystali chorzy ze sąsiadującego z nim szpitala. W 1945 roku park został w dużej mierze zniszczony, ucierpiały drzewa(szczególnie szpalery grabowe), krzewy, a także zniszczone zostały alejki.
 

Po wojnie park został uporządkowany, wzbogacony o nowe drzewa i krzewy. Rozebrano również ogrodzenie. Po okresie zaniedbań w latach dziewięćdziesiątych park zrewaloryzowano: został ponownie ogrodzony, alejki zostały wybrukowane, zyskał oświetlenie, wyremontowana została fontanna oraz plac zabaw.

Ogród francuski - styl powstały w XVII wieku, charakterystyczny dla posiadłości barokowych. Jego autorem jest André Le Nôtre - niedościgniony ogrodnik króla Francji Ludwika XI. "Rozwijając wzory włoskich i francuskich renesansowych ogrodów geometrycznych, Le Nôtre nadał im prawdziwie monumentalną skalę. Z geometrii uczynił zasadę ładu rządzącego całym założeniem, wprowadził śmiałe rozwiązania perspektywiczne. Aby ukazać absolutny porządek panujący w naturze, swoje ogrody komponował osiowo, z czytelnym podziałem na strefy roślinności niskiej i wysokiej. Przy klasycznej dominacji układów jasnych i regularnych, potrafił też mistrzowsko stosować charakterystyczne dla baroku kontrasty: skali, koloru, światła i cienia, a także efekty iluzji przestrzennych". [Andrzej Pieńkos "Le Nôtre - mistrz kompozycji"]

Łódzki park Matejki jest zaprojektowany jako park francuski i od początku zachowuje taki charakter. W park rozplanowanego na bazie prostokąta, zauważamy symetrię dwuboczną (jednoosiową) względem biegnącego przez środek parteru kwiatowego. Alejki prostopadle do ulic Matejki i Narutowicza. W centralnej części znajduje się równo przystrzyżony trawnik otoczony pasami rabat różanych. W północnej części znajduje się fontanna. Prostopadle do Narutowicza, po obydwu stronach trawnika wzdłuż alejek rosną kuliście i piramidalnie przystrzyżone cisy, a za nimi szpalery grabowe, odcinające wnętrze parku od hałasu miasta. Na obrzeżach parku rosną swobodnie rozrzucone drzewa i krzewy licznych gatunków. Park znany niegdyś z bogactwa gatunkowego krzewów, po okresie wypierania ich przez śnieguliczkę, wzbogacany jest obecnie o różnorodne krzewy ozdobne.

Na terenie parku nie ma żadnych pomników przyrody, gdyż najstarsze drzewa mają dopiero ok. 80 lat, jednak park jest wpisany do rejestru zabytków.

Park ma obecnie trzy wejścia, jedno na środku południowego ogrodzenia od ul. Narutowicza, drugie od ul. Matejki w północnej części parku przy domku ogrodnika, a trzecie na budynek Wydziału Biologii i Nauk o Ziemi UŁ. Park jest zamykany na noc, zimą (od 1 października do 31 marca) jest otwierany w godz. 6.00-20.00, a w pozostałym okresie w godz. 6.00 -22.00.

Ścieżka

Przystanek 1
Wchodzimy wejściem od ul. Narutowicza, w pasie zieleni zaraz za ogrodzeniem witają nas posadzone symetrycznie po dwóch stronach ścieżki cztery okazy lipy krymskiej, a przed nami rozciąga się widok na partery kwiatowe osłonięte półkolistym gęstym szpalerem grabowym. My jednak zakręcamy w lewo w pierwszą alejkę. Po lewej stronie mijamy jodłę kalifornijską odm. niebieska a zaraz za nią okazały klon zwyczajny odm. kulista, zaś po prawej stronie widzimy dwa duże i jeden mniejszy świerk kłujący odmiana srebrzysta. Drzewo pochodzące z zachodniej części Ameryki Północnej, do Europy trafił dopiero w drugiej połowie XX wieku. Ze względu na swa dekoracyjność jak i wytrzymałość na mróz, suszę i zanieczyszczenia, należy dziś do najczęściej uprawianych drzew iglastych w Europie. Osiąga wysokość do 30-40 m, u nas zwykle nie wyższe niż 18 m. Korona bardzo regularna, stożkowata. Gałęzie sztywne, osadzone okółkowo na pniu pod kątem prostym. Igły sztywne, ostre, kłujące, długości 2-3 cm, jak nazwa wskazuje koloru srebrzystego, osadzone na gałązkach ze wszystkich stron. Długie do 10 cm jasnobrązowe, często pokryte żywicą.

Przystanek 2
Zakręcamy w prawo, idziemy wzdłuż zachodniej ściany parku. Po prawej stronie na wysokości kolejnej alejki mijamy Dwie odmiany głogu: szkarłatny oraz dwuszyjkowy odm. pełnokwiatowa. Idąc dalej na tle grabowego żywopłotu zobaczymy kolejne okazy głogu dwuszyjkowego odm. pełnokwiatowej, podobnie jak z drugiej strony parku.

Głogi to niewysokie drzewa lub krzewy, zazwyczaj z cierniami na gałązkach. Najpiękniej wyglądają w czasie kwitnienia i owocowania. Kwiaty w kolorze od białego do czerwonego najczęściej zebrane w baldachogrona. Owoce zaś są czerwone, żółto-pomarańczowe lub czarne, jabłkowate, wiszą na drzewie nawet przez zimę. Na świecie występuje kilkaset gatunków głogów, rosną na półkuli północnej, w Polsce w stanie dzikim występuje 5 gatunków, najczęściej spotykane to głóg jednoszyjkowy i dwuszyjkowy. Rozróżnić je można po liściach, kwiatach i owocach. Głóg jednoszyjkowy ma 3-7 klapowe liście ciemnozielone z wierzchu a niebieskawo-zielone z kępkami włosków od spodu, kwiaty z jednoszyjkowym słupkiem, z czerwone owoce, podłużne (ok. 1 cm), jajowate mają jedną pestkę. Głóg dwuszyjkowy ma 3-5 klapowe liście z wierzchu ciemnozielone i połyskujące, znacznie płyciej wrębne. Słupek z 2 lub 3 szyjkami. Owoce z 2 (lub 3) pestkami, jasnoczerwone i kuliste. Kwitnie dwa tygodnie przed głogiem jednoszyjkowym, a owoce dojrzewają we wrześniu.

Oba gatunki głogu mają są roślinami leczniczymi, w medycynie wykorzystywane są kwiatostany i owoce. Głóg ma działanie nasercowe, rozkurczowe, obniża ciśnienie krwi, uspokaja, przynosi ulgę w bólach stawów i nerwobólach, a co szczególnie ważne nie obserwuje się szkodliwych skutków ubocznych. Owoce można zamrozić, ususzyć, usmażyć w cukrze, nadają się na konfitury, nalewkę.

Głóg szkarłatny, który rośnie w parku, to drzewo pochodzące z Ameryki Północnej, charakteryzuje się szkarłatnymi kulistymi owocami wielkości ok. 1,5 cm, liście zaś dość szerokie, podwójnie ząbkowane.

Przystanek 3
Po prawej stronie mijamy kwietnik, patrząc w stronę ul. Matejki widzimy równo przycięte cisy w kształcie spłaszczonych kul. Przed nami znajduje się plac zabaw i furtka. Warto kilka słów poświęcić temu miejscu najdalej odsuniętemu od ulic, a więc cichemu i spokojnemu. Plac zabaw choć nieduży posiada kolekcję drewnianych huśtawek, drabinek i innych urządzeń do wspinania oraz zjeżdżalnię i piaskownicę. Wszystko w dobrym stanie, pomalowane i estetyczne. Całość otoczona jest kilkoma ławkami, tak więc dzieciaki mają gdzie bezpiecznie się bawić a rodzice mogą na ławce poczytać książkę.
Ponownie zakręcamy w prawo, w dwóch północnych rogach zbiornika wodnego rosną jałowce wirginijskie (prawdopodobnie odm. Grey Owl). Jałowiec jest gatunkiem długowiecznym, rośnie na jałowych glebach. Szyszkojagody jałowca używane są w medycynie ludowej, wykonuje się z nich nalewki, są dodatkiem do wódek, służy także jako przyprawa do mięs czy bigosu - jednak dotyczy to najczęściej występującego jałowca pospolitego. Zwyczajny (a nie krzewiaste odmiany jakie widzimy w parku) jałowiec wirginijski zaś wykorzystywany jest do produkcji dobrych ołówków i przyrządów kreślarskich.

Przystanek 4
Wokół półkola po północnej stronie basenu rośnie kilkanaście drzew daglezji zielonej, a tuż przy zabudowaniach gospodarczych i domku ogrodnika rosną różanecznik i sosna czarna. Po prawej stronie alejki prowadzącej do wyjścia na ul. Matejki rosną cztery okazy kasztanowca zwyczajnego. Ponownie zakręcamy w prawo i idziemy na południe alejką przy ogrodzeniu. Mijamy po lewej kasztanowiec czerwony, platan, kilka klonów, brzozę omszoną i modrzew europejski, zaś po prawej kilka świerków srebrzystych, robinię akacjową , klon jawor odm. purpurowa, dąb czerwony, kilka głogów dwuszyjkowych, glediczję trójcierniową i ponownie świerki.

Przystanek 5
Zakręcamy w stronę wnętrza parku, po prawej stronie parczelinę trójlistkową - niewielkie drzewo. Jego liście składają się z trzech małych listków. Najbardziej charakterystyczne są jego owoce, podobne do oskrzydlonych orzeszków wiązu górskiego. Są zebrane w pęczki, okrągłe i płaskie, najpierw jasnozielone, później wysychają. Korę tego drzewa wykorzystywali w medycynie ludowej Indianie Menominee oraz Meskwaki.
Następnie mijamy dający latem kojący cień żywopłot z garbów. Pośród nich ukryte są ławeczki i wycięte przejścia. Grab zwyczajny jest w Europie drzewem pospolitym, osiąga wiek 150 lat, ma gęsta koronę, tworzy odrośla i dobrze znosi ciecie dzięki czemu często wykorzystywany jest do tworzenia żywopłotów. Ma szarą, matową, gładką korę, liście podłużne jajowate, długości ok. 10 cm podwójnie piłkowane z wierzchu żywozielone, od spodu jaśniejsze, wzdłuż nerwów i w kątach owłosione. Owocami są zebrane w grona twarde podłużne orzeszki osłonięte trójklapowym skrzydlakiem. Drewno grabu jest bardzo twarde, sprężyste i bardzo wytrzymałe, dlatego kiedyś robiono z niego koła młyńskie a do dziś używane jest do wyrobu narzędzi.

Przystanek 6
Przechodzimy do centralnej części parku gdzie możemy usiąść na ławeczce i rozkoszować się zapachem róż i widokiem precyzyjnie przyciętych w geometryczne kształty krzewów.
 


Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych