Park "Nad kanałem Bydgoskim"


Województwo: kujawsko-pomorskie

Powiat: bydgoski

 

Bydgoszcz jest jednym z nielicznych miast położonych na skrzyżowaniu dróg wodnych (Brdy i Wisły, które Kanałem Bydgoskim łączą się z Notecią i Wartą oraz Odrą). Zabudowa starej części miasta była projektowana z myślą o wykorzystaniu tych naturalnych walorów. Obszar nad odnogami Kanału Bydgoskiego nazwano Małą Wenecją lub Wenecją Bydgoską. Ocalały do dzisiaj fragment tej zabudowy w okolicach Wyspy Młyńskiej ma być w najbliższym czasie remontowany, a nad pozostałym fragmentem Starego Kanału Bydgoskiego rozciąga się park. Teren ten należy do Skarbu Państwa. Sam kanał pozostaje od 1965 r. w administracji Okręgowego Zarządu Wodnego w Bydgoszczy. Zarząd nad terenami zielonymi sprawuje Urząd Miasta Bydgoszczy, przy współpracy z konserwatorem przyrody - ze względu na obecność drzew będących pomnikami przyrody.

Opisywany park położony jest między torami kolejowymi od zachodu i północy oraz wzdłuż ul. Nad Kanałem i Rondem Grunwaldzkim od wschodu i ulicą Nakielską od południa. Zarząd nad parkiem sprawuje Wydział Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska Urzędu Miasta Bydgoszczy. Powierzchnia terenu to prawie 49 ha rozciągających się po obu stronach jednej z istniejących do dziś odnóg  tzw. Starego Kanału Bydgoskiego. W jego obrębie znajdują się dwie czynne śluzy (przy ul. Wrocławskiej i przy ul. Czarna Droga). Park składa się z trzech części o różnym stopniu zagospodarowania, połączonych ze sobą w naturalny sposób.

Historia

Pierwszy projekt kanału łączącego Brdę z Notecią a tym samym Wisłę z Odrą pochodzi z pracowni nadwornego kartografa króla Stanisława Augusta Poniatowskiego Franciszka Floriana Czaki. Projekt powstał w 1766 roku czyli na 6 lat przed I rozbiorem Polski, nie został on więc zrealizowany przez władze polskie. Ideę połączenia dwu wielkich rzek podjął król pruski Fryderyk II. W 1773 roku rozpoczęto prace według projektu Franca B. von Brenckenhoffa. Pracami budowlanymi kierował Wilhelm Dornstein, trwały one do czerwca 1774 roku. Powstało 26 kilometrów drogi wodnej przeciętej 9 drewnianymi śluzami. Ze względu na brak ludzi do pracy w okolicy budowy, robotników sprowadzono z Turyngii, Saksonii, Meklemburgii i Czech (8 - 18 tys. osób). Zbytni pośpiech w pracach spowodował (prawdopodobnie) śmierć wielu z nich i zawalenie się śluzy oraz zapiaszczenie sporego odcinka kanału. Do eksploatacji oddano go dopiero we wrześniu 1774 roku i bardzo szybko nastąpiło jego zamknięcie i modernizacja. Przebudowano śluzy na murowane z drewnianymi wrotami - istnieją do dzisiaj przy ul. Bronikowskiego - VI śluza (1806-1809), ul. Czarna Droga - V śluza (1805-1807) i ul. Wrocławskiej - IV śluza (1804-1806), wszystkie przeznaczone dla barek o ładowności do 200 ton.

W następnym etapie przebudowy, w latach 1887 do 1915, powstały śluzy Okole i Czyszkówko o ładowności do 500 ton, znacznie skracające drogę. Były one związane z potrzebami wojska. Od tej pory istniały dwa równoległe ciągi od ulicy Bronikowskiego - śluza VI - do okolic ulicy Siedleckiej, gdzie łączył się z Brdą tzw. Nowy Kanał z istniejącymi do dziś śluzami Czyszkówko i Okole stanowiący główną drogę wodną i tzw. Stary Kanał od śluzy VI do śluzy II przy ul. Grottgera - pełniący funkcje najpierw drogi rezerwowej dla małych barek, następnie kanału ulgowego (od lat 40-tych XX w.) i odprowadzający wodę z okolic Nakła, Lisiego Ogona, Miedzynia, Osowej Góry, ponieważ tylko jego śluzy posiadają upusty dla zrzutu wody z obszaru zachodniego miasta. Dlatego śluzy IV, V, VI są dziś jednocześnie obiektem zabytkowym i piętrzącym w miarę potrzeby wodę Kanału Bydgoskiego (dł. 4.03 km).

Po pierwszej wojnie światowej Stary Kanał był coraz rzadziej wykorzystywany jako droga wodna. Nad jego brzegami powstała więc sieć kawiarni, kawiarenek i restauracji oraz terenów wypoczynkowych ocienionych starymi drzewami. Nabrzeże zamieniło się w miejsce spotkań i spacerów bydgoszczan. Po kanale pływały statki spacerowe i łodzie, którymi panowie wozili panie, stąd nazwa Wenecja Bydgoska. Niestety w latach 60-tych XX w. nastąpiła przebudowa i poszerzenie ulicy Grunwaldzkiej. Powstało Rondo Grunwaldzkie usprawniające komunikację miejską, ale jednoczesnie zasypano odcinek kanału od II śluzy włącznie do IV śluzy. Wody kanału skierowano do Brdy pod Rondem Grunwaldzkim rurociągiem o średnicy 1800 mm. Skrócono więc Stary Kanał i oderwano go od Wyspy Młyńskiej. Obecnie śluzy IV, V, VI są odremontowane, posiadają pozwolenia wodnoprawne są na bieżąco kontrolowane przez Nadzór Wodny i pozostają w eksploatacji Miasta Bydgoszczy. Miasto nie tylko docenia wartość historyczną obiektów Kanału Bydgoskiego, ale i dba o jego stan. Wyremontowało śluzy, oczyściło koryto kanału i wyremontowało brzegi. Prace prowadzone były w porozumieniu z konserwatorem zabytków.

W dniu 8 XII 2005 roku Wojewódzki Konserwator Zabytków powziął decyzję o wpisaniu do rejestru zabytków całego zespołu Kanału Bydgoskiego (Nowego i Starego) wraz z towarzyszącą mu zabudową. Miasto stara się również o wpisanie go na listę Światowego Dziedzictwa Kultury i Przyrody UNESCO ze względu na unikalny w skali europejskiej przykład XVIII-wiecznej myśli technicznej i wielkie znaczenie dla rozwoju miasta (przed budową kanału w Bydgoszczy mieszkało ok. 800 osób). W przyszłości nad brzegami kanału mają powstać przystanie dla łodzi, kajaków, rowerów wodnych i statków spacerowych, punkty gastronomi i hotele (hotel "Park" już czynny w budynku przedwojennego hotelu posiada salę restauracyjną z piękną mozaiką przedstawiającą historię miasta). Planowane są kotwicowiska z pełnym wyposażeniem i powiększenie systemu ścieżek rowerowych. Zgodnie z Programem Rozwoju Lokalnego na obrzeżu kanału ma powstać miasteczko naukowe z interaktywnymi wystawami.

Przyroda

Na terenie parku rosną liczne gatunki drzew i krzewów liściastych, jeden modrzew i kilkanaście sosen zwyczajnych zgrupowanych przy kościele Miłosierdzia Bożego. Wczesną wiosną zakwitają na trawnikach ziarnopłon wiosenny i złoć żółta (oba żółtokwitnące) a z drzew olsza czarna. W pobliskich ogródkach kwitną "bzy" lilaki (białe i fioletowe), a na terenie parku suchodrzew tatarski i tawuła, natomiast w czerwcu jaśmin i nieliczne głogi.

Część parku jest zacieniona przez stare drzewa - tam krzewów kwitnących jest mało i słabo rosną. W części północnej parku, przy torach kolejowych krzewów jest więcej i są bujniejsze, gdyż dociera do nich więcej światła. W maju kwitną kasztanowce białe, a latem lipy drobnolistne tworzące cienistą aleję. Warto zwrócić też uwagę na wczesnozakwitające czerwone kwiaty wiązu szypułkowego i jego uskrzydlone, okrągłe nasiona.

Najcenniejszymi drzewami są pomniki przyrody:
- 14 olch czarnych
- 11 topól czarnych
- olsza czarna trójwierzchołkowa
- dąb szypułkowy


Status pomnika przyrody topole uzyskały 8 lutego 1955 roku, było ich wtedy 40 sztuk, a olsze 10 grudnia 1987 roku. Są to obecnie drzewa 100-160 letnie o pierśnicach powyżej 500 cm (pierśnica to obwód drzewa na wysokości 120 cm nad ziemią). Ciekawe są również inne drzewa o rozmiarach kwalifikujących do objęcia ich ochroną pomnikową :
- wiąz szypułkowy
- dęby szypułkowe
- klony srebrzystolistne
- lipa drobnolistna

Na terenie parku możemy w miniaturze zobaczyć las iglasty (bór) z sosną zwyczajną, łęg z olszą, jesionem i wiązem oraz las liściasty z lipą, klonem i kasztanowcem. Każdy z nich rośnie na innej glebie i różni się roślinnością runa. Niestety tegoroczna zima 2005/2006 z mrozami do -28 st. C spowodowała ubytki w drzewostanie i prace nad ich usuwaniem trwają. W części zachodniej kanału, przy brzegach, widać roślinność szuwarową z arcydzięglem litworem, tatarakiem zwyczajnym i trzciną pospolitą.

Z brzegu kanału można wiosną obserwować zachowania godowe kaczek krzyżówek, kurek wodnych i łysek, a w późniejszym okresie również ich potomstwo. Na trawnikach spotyka się kosy, szpaki, drozdy, wronę siwą, gołębie grzywacze (największe gołębie będące zwierzyną łowną, w mieście czują się bezpiecznie) i gołębie miejskie. Spacerowicze nie zapominają o ptakach również w czasie zimy dokarmiając je regularnie. Okoliczni wędkarze łowią nad kanałem ryby.

Ścieżka

1. Naszą wycieczkę zaczynamy od śluzy przy ul. Wrocławskiej. Idziemy lewym brzegiem w kierunku zachodnim, po przeciwnej stronie mamy ul. Nad kanałem, przy której rosną topole czarne (pomiędzy nimi okazy pomnikowe).

2. Idziemy wzdłuż płotu ogródka, za którym rosną głogi jednoszyjkowe w maju pięknie kwitnące na biało. Płot w kilku miejscach jest porośnięty chmielem, różą i winobluszczem (chmiel i winobluszcz nazywane są "polskimi lianami"). W perspektywie mamy kanał z dwoma fontannami i dwie ścieżki do wyboru (równoległe do kanału), obrzeża ścieżek wysadzone są lipami drobnolistnymi, klonami zwyczajnymi i kasztanowcami białymi. Większość kasztanowców ma założone żółte opaski przeciwko szrotówkowi kasztanowcowiaczkowi. Aleja oddalona od kanału obsadzona jest lipami i wiązami.

3. Niedaleko, na trawniku, rosną klony tatarskie występujące w naturze w południowo-wschodniej części Europy m.in. na Bałkanach i na Węgrzech oraz w Azji Mniejszej - stad nazwa, Klon tatarski to niewysokie drzewko lub krzew, jego "noski" są niewielkie, zanim dojrzeją są czerwone, zaś liście jesienią różowieją. Co charakterystyczne liście są pozbawione klap lub nieznacznie klapowane, bardziej jajowate. W pobliżu rosną również nasze rodzime klony: zwyczajne i jawory.

4. Na brzegu kanału odpoczywają kaczki krzyżówki. Samce są bardzo kolorowe o opalizującej głowie, samice brunatne.

5. Parę metrów dalej w okresie wiosny kwitną intensywnie krzewy: tawuła, lilaki potocznie zwane "bzami", suchodrzew tatarski.

6. Wzdłuż alei, którą idziemy, rosną wiązy i lipy, niestety niektóre z drzew usychają i wymagają usunięcia, na ich miejsce dosadzane są młode drzewa. W paru miejscach występują jesiony. Na wiosnę w kanale słychać rechot żab. Tu rośnie kilka klonów srebrzystych.

7. Idąc aleją wzdłuż brzegu kanału widzimy wyraźny wpływ nasłonecznienia na pokrój drzewa (korony drzewa rosnące od strony kanału są rozłożyste, a te rosnące blisko siebie przy ścieżce, gdzie dociera mniej światła, są wąskie).

8. Niedaleko kościoła pw. Miłosierdzia Bożego rosną sosny pospolite, a nad kanałem modrzew. Są to jedyni przedstawiciele drzew iglastych na tym terenie. Przy śluzie przy ul. Czarna Droga zostały umieszczone wysepki, na których gnieżdżą się kaczki. Tu pojawiają się olsze czarne - drzewa wymagające dużej wilgotności.

9. Małe dzieci będą zadowolone z wizyty na placu zabaw położonego niedaleko kościoła. Plac ten jest zadbany i a sprzęty są odmalowane. Za placem zabaw znajduje się kort tenisowy.

10. Poruszając się dalej wzdłuż lewego brzegu dojdziemy do części parku najmniej zadbanej. Okoliczni mieszkańcy rozkładają tu latem kocyki i opalają się. Tam również jest końcowy przystanek tramwajów 3 i 8. Jest to typowy las sosnowy o ubogim podłożu i runie.

11. Wracając w kierunku Czarnej Drogi, nad strumyczkiem, dojdziemy do pomnikowych olszy czarnych, w tym olszy trójwierzchołkowej będącej pomnikiem przyrody. Park ma tu wyraźny charakter lasu łęgowego z rozwiniętym wczesną wiosną runem.

12. My natomiast skręcimy w lewo i przechodzimy przez most na śluzie. Wokół tej śluzy rosną dęby szypułkowe, a niedaleko przy Czarnej Drodze pomnikowy wiąz szypułkowy (limak) i lipa drobnolistna.

13. Kierujemy się teraz nową ścieżką w kierunku zachodnim, wzdłuż ogrodzenia przedsiębiorstwa "Zieleń". Powstał tam, na terenach dawnych ogródków działkowych, nowy obszar parku. Ta część kanału, nad którą leży ta część parku jest bardziej zarośnięta (widać wyraźnie rozwinięty szuwar z tatarakiem, trzciną i arcydzięglem litworem). Żyją tu żaby, kurki wodne, łyski i mewy śmieszki.

14. W nowej części parku umieszczono bramki do gry w piłkę i górkę wykorzystywaną do zjazdów saneczkowych. Drzewa owocowe zostały wycięte i usunięte (ze względów na bliskie sąsiedztwo fabryki środków chemicznych Unilever), posadzono natomiast krzewy kruszyny oraz głóg, olsze, topole i wierzby. Na tym terenie można by wytyczyć ścieżki dla rowerów freeride. Na trawniku w części nieskoszonej kwitnie glistnik jaskółcze ziele, pszeniec i przetacznik ożankowy oraz mniszek lekarski. Jest wiele babki szerokolistnej i koniczyny białej. Na starych olszach i dębach występują porosty skorupiaste i glon pierwotek.

15. Wracając wzdłuż ul. Nad kanałem mijamy dwie wyspy porośnięte olszami i kasztanowcami. Obok nich rośnie lipa drobnolistna będąca pomnikiem przyrody. Są to również miejsca odpoczynku kaczek i mew. Ta część parku ma brzegi pokoszone (nie ma tu szuwaru), a sam brzeg jest wzmocniony drewnianymi słupkami. W korycie kanału umieszczono wysepki pływające będące miejscem odpoczynku młodych ptaków. Z tej strony gromadzi się również ptactwo, ponieważ mieszkańcy w czasie spacerów dokarmiają "głodne ptaszki", co nie zawsze jest dla nich korzystne. Wzdłuż ul. Nad kanałem występuje najwięcej drzew pomnikowych zaznaczonych na naszej mapce. Topole czarne, lipa, klony srebrzyste. Niestety niektóre drzewa pomnikowe są zaatakowane przez jemiołę (dotyczy to głównie klonów srebrzystych i topoli).

16. Przy skrzyżowaniu z ul. Kanałową rośnie grusza zwyczajna, potężny klon i topola czarna. Można obserwować tu odwiedzające Kanał wrony, sójki, szpaki, kosy, jaskółki oraz wróble.

17. Idąc prosto na wschód powracamy do śluzy przy ul. Wrocławskiej gdzie możemy spacer zakończyć lub przejść jeszcze kawałek w kierunku Ronda Grunwaldzkiego, przy którym jest Cmentarz Starofarny wpisany na listę zabytków.

Bibliografia



  • R. Kaja, Bydgoskie pomniki przyrody, Bydgoszcz 1995.

  • E. Harris, Podręczna encyklopedia Drzewa, Racibusz 1997.

  • W. Szafer, Rośliny polskie, Warszawa 1953.

  • W. i D. Eisenreich, Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce, Warszawa 1993.

  • Zeskanowana strona z czasopisma PSK, host zespołu szkół nr 9 w Bydgoszczy, http://www.zs9.bydgoszcz.pl/turystyka5.html, czerwiec 2006

  • Kanał Bydgoski, http://ejra.w.interia.pl/, czerwiec 2006


Uwagi

Niestety w pobliżu parku nie ma większych możliwości zaparkowania samochodu. Można go pozostawić na parkingu pobliskiego Geanta lub w jednej z bocznych uliczek. Najbliższe sklepy znajdują się przy ul. Nakielskiej z jednej strony i Grunwaldzkiej z drugiej. Największy problem stanowi jednak brak szaletów i punktów gastronomi. Zgodnie z planem rozwoju miasta sytuacja ta ma ulec zmianie, na razie jednak radzimy korzystać z gościnności hotelu "Park" przy skrzyżowaniu ul. Wrocławskiej i Nakielskiej lub punktów usługowych w pobliskim Gencie przy Rondzie Grunwaldzkim.

Ścieżki, trawniki i ławki w parku (tych ostatnich ciągle zbyt mało) są zadbane choć zauważyć można też działalność "nocnych gości" nie zawsze pozostawiających ławki i latarnie w spokoju. Obecność wędkarzy i osób starszych z dziećmi wpływa łagodząco na gromadzących się tu za dnia "panów z butelkami". Potrzeba jednak więcej patroli straży miejskiej, bo jest to teren bardzo rozległy.

Autorzy

Autorem pierwotnej wersji opisu parku powstałej w ramach projektu "Parki i ogrody oczami młodzieży" jest:
Bydgoskie Gimnazjum Społeczne
ul. Wincentego Pola 19
85-218 Bydgoszcz
e-mail: 2slo@2spoleczne.lo.pl
Opiekun grupy:
Danuta Madziar 

Autorzy opisu:
Uczniowie klas I-III BGS:
1. Anna Karpina i Emilia Firyn autorki części historycznej
2. Anna Budniok, Kamila Chabowska i Magda Tyburek autorki części przyrodniczej
3. Mieszko Łabędziewski i Krystian Zapora autorzy dokumentacji fotograficznej i mapki terenu
4. Damian Daniel Klimek odpowiedzialny za opracowanie komputerowe całości materiału

Współpracujacy nauczyciele:
polonistka - pani Aleksandra Erdman
historyk -  pan Szymon Jarzębowski

Podziękowania:
Serdecznie dziękujemy za pomoc i udostępnienie materiałów dotyczących pomników przyrody przedstawicielom Urzędu Wojewódzkiego Konserwatorowi, Przyrody panu Romanowi Wegnerowi, pani Olszewskiej, pani Magdzie Wielgoszewskiej, panu Ciesielskiemu przedstawicielom Urzędu Miasta, panu Cieślakowi przedstawicielowi Miejskiej Pracowni Geodezyjnej, pani Anicie Marcinkiewicz przedstawicielce Miejskiego Inspektoratu Ochrony Środowiska.
Gorąco dziękujemy za pomoc i poświęcony nam czas panu Marcinkowskiemu przedstawicielowi Towarzystwa Miłośników Miasta Bydgoszczy.

Galeria

  Jeszcze nie dodano załączników. Możesz dodać załączniki po zalogowaniu się.

Wyszukiwarka

Wyszukiwarka


Kontakt

Nazwa organizacji
Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła"
Adres organizacji
90-602 Łódź, ul. Zielona 27
Telefon do organizacji
42 632 8118
Adres www organizacji
www.zrodla.org

 
 


Newsletter

wpisz swój e-mail aby otrzymywać informacje o naszych działaniach

Wyślij



© 2010 Ośrodek Działań Ekologicznych "Źródła" | Dzień Pustej Klasy | PITy 2017 | zielone szkoły | oszczędzajmy wodę | edukacja globalna | Kalendarz świąt ekologicznych